Για τον εξωτερικό παρατηρητή, η διεθνής συμπεριφορά της Τουρκίας μοιάζει συχνά με μια δυσεξήγητη αντίφαση, παρατηρεί ο εκτελεστικός διευθυντής του Middle East Forum, Γκρεγκ Ρόμαν, σε κεντρική ανάλυσή του. Από τη μία πλευρά, ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η κυβέρνησή του εξαπολύει βαρείς χαρακτηρισμούς εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών, παρουσιάζοντάς τις ως έναν παρακμάζοντα ηγεμόνα που χρηματοδοτεί την τρομοκρατία και προκαλεί το χάος στην περιοχή. Από την άλλη πλευρά, η ίδια ακριβώς κυβέρνηση πιέζει συστηματικά την Ουάσιγκτον για την αναβάθμιση των μαχητικών F-16 Block 70 και απαιτεί την επανένταξή της στο πρόγραμμα των προηγμένων F-35. Αυτό το παράδοξο σχήμα, όπου ένα κράτος επιτίθεται στην αμερικανική ισχύ αλλά ταυτόχρονα διεκδικεί την κορυφαία αεροδιαστημική τεχνολογία της, δεν αποτελεί δείγμα σύγχυσης, αλλά μια απόλυτα συνειδητή στρατηγική επιλογή.
Για την Άγκυρα, η συγκεκριμένη τακτική δεν εμπεριέχει καμία εσωτερική σύγκρουση. Αυτό που στην Ουάσιγκτον μεταφράζεται ως υποκρισία, στο τουρκικό στρατηγικό μυαλό αποτελεί ένα αυστηρό δόγμα πραγματισμού και διαχωρισμού των ζητημάτων. Η ιδεολογία της Τουρκίας είναι ξεκάθαρη ως προς τον τελικό της στόχο, ο οποίος δεν είναι άλλος από τη στρατηγική αυτονομία και την ηγεμονία σε μια μετα-αμερικανική Μέση Ανατολή. Η αμερικανική στρατιωτική τεχνολογία αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα προσωρινό μέσο, μια αναγκαία σκάλα για να ξεπεραστούν οι σημερινές αμυντικές αδυναμίες. Η νέα Τουρκία επιχειρεί ουσιαστικά να οικειοποιηθεί τα εργαλεία του σημερινού ηγεμόνα, ώστε να χτίσει τη δική της αυτόνομη μηχανή που μελλοντικά θα καταστήσει την αμερικανική παρέμβαση εντελώς περιττή.
Τα εξοπλιστικά μαθηματικά και η ισορροπία στο Αιγαίο
Αυτή η προσέγγιση δεν περιορίζεται στον στενό κύκλο του Ερντογάν, αλλά διαποτίζει ολόκληρο το κυβερνών κόμμα AKP, τους εθνικιστές συμμάχους του MHP, την αμυντική γραφειοκρατία και τις κρατικές δεξαμενές σκέψης. Παρά την εντυπωσιακή πρόοδο της Τουρκίας στην παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών, όπως το Baykar TB2, και την ανάπτυξη του ναυτικού προγράμματος MILGEM, η εγχώρια παραγωγή κινητήρων για μαχητικά αεροσκάφη παραμένει ένα τεράστιο τεχνολογικό εμπόδιο που απαιτεί τουλάχιστον μια δεκαετία για να ξεπεραστεί. Χωρίς τους αμερικανικούς κινητήρες της General Electric, το φιλόδοξο τουρκικό πρόγραμμα του μαχητικού KAAN μένει μετέωρο.
Η ανάγκη για την απόκτηση αμερικανικού υλικού γίνεται ακόμη πιο επιτακτική αν αναλογιστεί κανείς τις ισορροπίες με την Ελλάδα, παρατηρεί ο Ρόμαν. Η ελληνική Πολεμική Αεροπορία ενισχύεται σημαντικά με την αναβάθμιση των F-16 σε επίπεδο Viper και την ενσωμάτωση των γαλλικών Rafale, κάτι που εκτιμάται ότι θα της δώσει ποιοτική υπεροχή στους αιθέρες μέχρι το 2030. Εάν η Άγκυρα απολέσει την αεροπορική κυριαρχία στο Αιγαίο, ολόκληρο το αναθεωρητικό ναυτικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» κινδυνεύει να καταρρεύσει στην πράξη. Για να δικαιολογήσει τη στροφή προς τις ΗΠΑ στην εθνικιστική της βάση, η τουρκική κυβέρνηση προβάλλει το επιχείρημα ότι η Ουάσιγκτον ουσιαστικά «έκλεψε» κυριαρχική της περιουσία, καθώς η Τουρκία είχε ήδη επενδύσει 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια και είχε κατασκευάσει εκατοντάδες εξαρτήματα για το πρόγραμμα των F-35 πριν από την αποβολή της.
Η πνευματική σκαλωσιά του αντιαμερικανισμού
Κάτω από τον προφανή πραγματισμό των εξοπλιστικών παραγγελιών κρύβεται μια βαθιά ιδεολογική δομή. Κρατικά καθοδηγούμενα ινστιτούτα και δεξαμενές σκέψης, όπως το Ίδρυμα SETA, το ORSAM, το SDE και το ASSAM, λειτουργούν ως οι πνευματικοί τροφοδότες αυτής της πολιτικής. Οι εκθέσεις τους ανακυκλώνουν μόνιμα το αφήγημα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξοπλίζουν τρομοκρατικές οργανώσεις στα νότια σύνορα της Τουρκίας, στηρίζουν την ισραηλινή επιθετικότητα και ότι η εποχή της αμερικανικής μονοπολικής παντοδυναμίας έχει τελειώσει οριστικά. Το ASSAM μάλιστα, που ιδρύθηκε από τον πρώην στρατιωτικό σύμβουλο του Ερντογάν, Adnan Tanrıverdi, ζητά ανοιχτά τη δημιουργία μιας Ισλαμικής Συνομοσπονδίας για την ανάσχεση της αμερικανικής ισχύος.
Υπάρχει μια συνεχής ροή στελεχών μεταξύ αυτών των think tanks και του προεδρικού μεγάρου, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον İbrahim Kalın, ο οποίος μετακινήθηκε από το Ίδρυμα SETA για να αναλάβει την ηγεσία των εθνικών μυστικών υπηρεσιών. Η ίδια ρητορική μεταφέρεται αυτούσια και εντός του τουρκικού κοινοβουλίου, όπου κορυφαία πολιτικά στελέχη κατηγορούν ανοιχτά τις ΗΠΑ για την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 ή τις αποκαλούν προστάτες της τρομοκρατίας. Ο ίδιος ο Ερντογάν ελίσσεται με απόλυτη άνεση ανάμεσα στην έντονη δημόσια καταδίκη της Δύσης και τις ψυχρές, ρεαλιστικές διαπραγματεύσεις πίσω από τις κλειστές πόρτες.
Το μακροπρόθεσμο παιχνίδι της Άγκυρας
Αυτή η συμπεριφορά δεν αποτελεί ένα παροδικό ξέσπασμα, αλλά εδράζεται σε βαθιές ιστορικές και πολιτικές πεποιθήσεις, όπως το Σύνδρομο των Σεβρών, η Τουρκο-Ισλαμική σύνθεση και η επιδίωξη ενός πολυπολικού κόσμου. Η Τουρκία εφαρμόζει μια στρατηγική όπου οι ριζοσπάστες καθορίζουν τον επιθετικό τόνο στην εγχώρια κοινή γνώμη, ενώ οι τεκνοκράτες φροντίζουν να κρατούν ανοιχτούς τους διαύλους και τις αμυντικές συμβάσεις. Στην πραγματικότητα, η Άγκυρα αγοράζει την αμερικανική τεχνολογία και τους κινητήρες ως μια αναγκαία γέφυρα για να φτάσει στο δικό της, πλήρως εγχώριο μαχητικό, το οποίο μελλοντικά θα περιπολεί στην περιοχή χωρίς να επηρεάζεται από αμερικανικά βέτο.
Οι Δυτικοί ηγέτες που επιμένουν να αντιμετωπίζουν την Τουρκία ως έναν απλώς δύστροπο σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, παραγνωρίζοντας την απουσία κοινών αξιών, εθελοτυφλούν μπροστά στη στρατηγική πραγματικότητα. Η τουρκική ηγεσία παίζει ένα παιχνίδι βάθους πολλών δεκαετιών, όπου η τρέχουσα τεχνολογική εξάρτηση από τις ΗΠΑ θεωρείται η απαραίτητη προκαταβολή για τη μελλοντική της πλήρη ανεξαρτησία. Η σκληρή αλήθεια είναι ότι αυτή η πολιτική του διαχωρισμού αποδίδει καρπούς, καθώς η Τουρκία διατηρεί βιώσιμη την αεροπορία της, αναπτύσσει την αμυντική της βιομηχανία και κρατά σε εγρήγορση την εθνικιστική της βάση, την ώρα που η Ουάσιγκτον παραμένει εγκλωβισμένη, πουλώντας κινητήρες και αναρωτώμενη γιατί ένας σύμμαχός της λειτουργεί ως αντίπαλος, καταλήγει ο διευθυντής του Middle East Forum.
Δείτε επίσης:
- Νετανιάχου για Ερντογάν: «Δεν αγνοούμε τις απειλές – Θα ενημερώσουμε τις ΗΠΑ»
- AHI: Επιστολή-κόλαφος για την Τουρκία στον Τραμπ
- Ελληνοαμερικανοί νομοθέτες: Σοβαρές ανησυχίες για την προτεινόμενη πώληση στρατιωτικού εξοπλισμού από τις ΗΠΑ στην Τουρκία
- COP 31: Ράπισμα ΕΕ στην Τουρκία για την Κύπρο – Σαφές μήνυμα από Βρυξέλλες
- Τουρκικό δημοσίευμα περί «σχεδίου του ΟΗΕ» για την Κύπρο – Τι προβλέπει για Βαρώσια, Μόρφου και ομοσπονδιακή λύση
- ΗΠΑ: Διακομματική αντίθεση βουλευτών για την πώληση κινητήρων στην Τουρκία – Σχέδιο Τραμπ να παρακάμψει το Κογκρέσο
- Ο Τραμπ δίνει στον Ερντογάν τους πολυπόθητους αμερικανικούς κινητήρες
