Ένας «καθρέφτης» που δεν κολακεύει, δεν προσπαθεί να κερδίσει τον αναγνώστη με τρυφερότητα. Από τις πρώτες σελίδες, δηλώνει ξεκάθαρα ότι στόχος του είναι να να αφαιρέσει τα φίλτρα, να ταράξει, να προκαλέσει, να σε κάνει να δεις μια διαφορετική οπτική, την οποία μπορεί να αποφεύγεις.
To νέο βιβλίο του Χάρη Πολίτη «Καθρέφτης» δεν είναι βιβλίο ιδεών, δεν στηρίζεται σε κάποια πλοκή, αλλά κινείται στον χώρο του στοχασμού. Είναι βασισμένο σε παρατηρήσεις για την ανθρώπινη φύση, τη δύναμη, την αποτυχία, τη φιλοδοξία, την κοινωνική υποκρισία.
Με λόγο αιχμηρό και άμεσο
Με τρόπο άμεσο και συχνά δηκτικό, ο συγγραφέας συνομιλεί με τον αναγνώστη αλλά δεν προσπαθεί να τον καθησυχάσει. Επιχειρεί να του αποδείξει ότι οι άνθρωποι συχνά δεν θέλουν να έρθουν αντιμέτωποι με την αλήθεια, θέλουν απλώς να αισθανθούν καλύτερα, επιλέγοντας να βαυκαλίζονται στη ζώνη οπτικής που τους «βολεύει».
Χωρίς να χρησιμοποιεί λογοτεχνικούς εντυπωσιασμούς και με γλώσσα αιχμηρή, με ωμότητα καυστική, ο Χάρης Πολίτης επιδιώκει να οδηγήσει τον αναγνώστη στη διαύγεια μέσα από 139 κεφάλαια- ένα για κάθε λέξη-έννοια. Θυμίζει ουσιαστικά ένα προσωπικό ημερολόγιο σκέψεων, οι οποίες καταγράφηκαν με διάθεση αυτοκριτικής και απολογισμού, μέσα σε στιγμές έντασης, σκέψεις αυθεντικές που ουσιαστικά δεν αναπτύσσονται πάνω σε κάποια θεωρία αλλά εκφράζονται μετά από εμπειρία και δράση.
Η ευθύνη στον «Καθρέφτη»
Στον «Καθρέφτη» κυριαρχεί η φιλοσοφία της προσωπικής ευθύνης, αυτός είναι ο κεντρικός του άξονας. Συχνά ο συγγραφέας επιστρέφει στη συνειδητοποίηση ότι η ζωή δεν χαρίζεται σε κανέναν, δεν μπορεί να αλλάξει αν εσύ ο ίδιος δεν το προσπαθήσεις. Η ζωή δεν οφείλει τίποτα σε κανέναν. Η επιτυχία κερδίζεται με πειθαρχία, με συγκέντρωση, σχέδιο, ενώ η αποτυχία παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα της αυταπάτης και των συσσωρευμένων αναβολών.
Έντονο ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι ο συγγραφέας συχνά αναφέρεται σε προσωπικές εμπειρίες. Κρίσεις, απώλειες αλλά και επανεκκινήσεις σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο, τις οποίες μετατρέπει σε συλλογικά συμπεράσματα. Προσπαθεί να κρατήσει το κείμενό του «ζωντανό» μέσα από εναλλαγές από προσωπικό σε γενικό, δείχνοντας «από που προκύπτει» ο στοχασμός του.
«Όταν νιώθεις δυνατός, να φοβάσαι τον εαυτό σου περισσότερο απ’ όλους»
Στο κεφάλαιο για τη «Δύναμη», αναφέρει ο συγγραφέας: «Η δύναμη είναι το πιο γλυκό και ταυτόχρονα το πιο δηλητηριώδες συναίσθημα. Δεν χρειάζεται να είσαι πλούσιος για να τη νιώσεις, αρκεί μια επιτυχία, ένα «πάνω χέρι» σε μια σχέση, μια στιγμή που ο άλλος φαίνεται αδύναμος. Και τότε γεννιέται το μεγαλύτερο λάθος: η ψευδαίσθηση ότι δεν μπορεί να σου συμβεί τίποτα. Εκεί ξεκινά η υπεροψία. Ξεχνάς πώς ήσουν πριν, ξεχνάς ότι κάποτε ήσουν κι εσύ αδύναμος, ξεχνάς ότι ο κόσμος αλλάζει κάθε δευτερόλεπτο.
Η δύναμη θολώνει την κρίση, όπως ο πλούτος θολώνει τον νεόπλουτο. Είναι ένα πέπλο που σε κάνει να νομίζεις ότι οι κανόνες δεν ισχύουν πλέον για σένα. Όταν νιώθεις δυνατός, αρχίζεις να σκέφτεσαι επιπόλαια: Τι θα μου κάνει; Ποιος θα με σταματήσει, δικός μου είναι, θα μείνει. Αυτές είναι οι φράσεις που ξεκινούν κάθε καταστροφή.
Η δύναμη είναι δοκιμασία χαρακτήρα. Αν τη διαχειριστείς λάθος, μπορείς να διαλύσεις σχέσεις, συνεργασίες, οικογένειες, ευκαιρίες, χωρίς καν να το αντιληφθείς εκείνη τη στιγμή. Η δύναμη σε κάνει ατρόμητο, αλλά και τυφλό. Κάθε άνθρωπος, ακόμα και ο πιο αδύναμος, κρύβει ένα μυστικό όπλο. Μια πληροφορία, μια σχέση, μια στιγμή που μπορεί να γυρίσει το παιχνίδι. Κανείς δεν είναι ακίνδυνος όταν νιώθει ότι απειλείται. Γι’ αυτό, όταν νιώθεις δυνατός, να φοβάσαι τον εαυτό σου περισσότερο απ’ όλους. Να σκέφτεσαι, να αναλύεις, να προσέχεις».
Ο «πατέρας»
Μπορεί κανείς να διακρίνει ότι η επιμονή του συγγραφέα γύρω από την «ευθύνη», πηγάζει από το βαθύτερο προσωπικό του φορτίου, το βάρος ενός ονόματος που προυπήρχε. Γιος του αείμνηστου Γιώργου Πολίτη, ο Χάρης Πολίτης χρειάστηκε να αποδείξει πρώτα στον εαυτό του και στη συνέχεια στους γύρω του, ότι η ταυτότητα κατακτάται και δεν κληρονομείται απλά.
Από τη θέση του πατέρα πλέον, ο Χάρης Πολίτης όπως αναφέρει στο εισαγωγικό του σημείωμα, έγραψε τον «Καθρέφτη» για τα τρία παιδιά του ως μια «εξομολόγηση«, μια «προειδοποιήση» και παράλληλα ως «κληρονομιά». Το βιβλίο κλείνει με το κεφάλαιο «Πατέρας», έναν ρόλο «δύσκολο» και συχνά «παρεξηγημένο» όπως σημειώνει.
«Ένας πατέρας μπορεί να τρέμει από φόβο και να μην το δείξει ποτέ.
Μπορεί να πονάει και να σιωπά.
Μπορεί να λυγίζει και να συνεχίζει.
Γιατί μέσα του ξέρει πως, αν πέσει αυτός, πέφτουν όλοι.
Κι όταν τα χρόνια περάσουν, όταν τα παιδιά μεγαλώσουν, όταν δουν πίσω, συνειδητοποιούν πως ο πατέρας δεν ήταν «απών» – ήταν η βάση.
Απλώς δεν το καταλάβαιναν τότε».
Η αλήθεια ωμή και αδιαπραγμάτευτη
Στον «Καθρέφτη» οι αναγνώστες καλούνται να αντέξουν την ανάγνωση χωρίς άμυνα. Άλλωστε δεν είναι ένα βιβλίο που απευθύνεται σε όλους. Το περιεχόμενό του μπορεί σε κάποιους να φανεί σκληρό και σε άλλους απευλεθερωτικό.
Στο κεφάλαιο «Επίπτωση», αναφέρεται «η πιο σκληρή αλήθεια της ζωής», «ωμή και αδιαπραγμάτευτη» – όπως την χαρακτηρίζει ο συγγραφέας- «Εσύ φταις».
«Φταις για όσα δεν έκανες, για όσα άφησες, για όσα ανέχτηκες. Φταις για τα χρόνια που περίμενες «να στρώσουν τα πράγματα». Φταις για όλα εκείνα που μπορούσες να αλλάξεις, αλλά προτίμησες να γκρινιάζεις. Η κοινωνία θα σου πει «δεν πειράζει, όλοι κάνουν λάθη». Ψέμα. Το πρόβλημα δεν είναι το λάθος, όλοι το κάνουν. Το πρόβλημα είναι ότι εσύ δεν πληρώνεις το λάθος σου, το κρύβεις, το δικαιολογείς, το αφήνεις να γίνει συνήθεια».
Αν κάτι πρέπει να παραδεχτώ, αυτό είναι ότι κλείνοντας τον «Καθρέφτη», το αποτύπωμα που είναι ένα συναίσθημα εγρήγορσης, σκέψεις που δεν λυτρώνουν αλλά «ενοχλούν» -για κάποιους ίσως- μια αλήθεια που ήδη γνώριζαν αλλά δεν ήθελαν να παραδεχτούν. Είναι βαρύ άλλωστε το τίμημα της επίγνωσης…
