Σε μια εποχή που η φωνή των γυναικών μετά βίας ακουγόταν, η Ελένη Σκούρα ύψωσε τη δική της, γράφοντας ιστορία ως η πρώτη Ελληνίδα βουλεύτρια ή «βουλεύτιδα» όπως την αποκάλεσαν τότε. Απλούστερα, βουλευτής. Η πορεία της αποτελεί ορόσημο για τη γυναικεία συμμετοχή και εκπροσώπηση στην ελληνική πολιτική σκηνή.
Γεννημένη το 1896 στον Βόλο, η Ελένη Σκούρα ή Ελένη Παπαχρήστου, όπως ήταν το πατρικό της, σπούδασε νομική και κατάφερε να διακριθεί ως δικηγόρος σε μία εποχή που ήταν ασυνήθιστο για τις γυναίκες να ασχολούνται με επαγγέλματα κύρους.
Το δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες
Έπειτα από εγχώριες και διεθνείς πιέσεις φεμινιστικών οργανώσεων και διεθνών οργανισμών, τον Ιούνιο του 1952 οι Ελληνίδες απέκτησαν εκλογικό δικαίωμα για τις βουλευτικές εκλογές.
«Η Ελλάδα είναι κράτος-μέλος της ΕΕ, του Συμβουλίου της Ευρώπης (Συνθήκης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΣΔΑ)) και ιδρυτικό μέλος του ΟΗΕ. Η συμμετοχή στους διεθνείς αυτούς θεσμούς δεσμεύει τη χώρα να εκπληρώνει τις διεθνείς συμβάσεις και εγγενείς θεμελιώδεις δημοκρατικές επιταγές. Οι Ελληνίδες κατέκτησαν το δικαίωμα εκλέγειν και εκλέγεσθαι το 1952, ενώ, συγκριτικά, οι Φινλανδές το 1903. Ωστόσο, πολιτικοκοινωνικά, η πολιτειότητά τους προέκυψε απροετοίμαστα. Είναι χαρακτηριστικό ότι άνδρες προερχόμενοι από τους ακροδεξιούς κύκλους της εποχής εκείνης αντέδρασαν κατά της εισόδου των γυναικών στην πολιτική», εξηγεί η Δρ Σοφία Καϊτατζή-Whitlock, τέως καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης και Πολιτικής Επικοινωνίας στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ.
Οι εκλογές της 18ης Ιανουαρίου του 1953
Παρά τις αντίξοες συνθήκες, στις 18 Ιανουαρίου του 1953 η Ελένη Σκούρα έγινε η πρώτη γυναίκα που εξελέγη βουλευτής, εκπροσωπώντας την Θεσσαλονίκη ως μέλος του Ελληνικού Συναγερμού, υπό την ηγεσία του Αλέξανδρου Παπάγου. Σημειώνεται βέβαια ότι η εκλογή της αναδείχθηκε μέσα από επαναληπτικές εκλογές του 1953 για μία έδρα που κενώθηκε λόγω θανάτου. Υποψήφια για την έδρα στη Θεσσαλονίκη ήταν και μία ακόμη γυναίκα, η Βιργινία Ζάννα από το κόμμα των Φιλελευθέρων.
«Είμαι βαθύτατα συγκινημένη από την νίκην, που επετεύχθη ύστερα από ένα σκληρόν αγώνα… Γνωρίζω ότι ως πρώτη και μοναδική γυναίκα εις την Βουλήν έχω μεγάλας ευθύνας και πολλά καθήκοντα. Είναι πολλά εκείνα που πρέπει να πράξωμεν υπέρ των Ελληνίδων, ιδίως εις τον τομέα της κοινωνικής μερίμνης», σημείωσε μεταξύ άλλων η Ελένη Σκούρα στην πρώτη της δήλωση.
«Όταν πρωτοκάθησα δίπλα στους βουλευτές, σεμνά, μ’ ένα ολόμαυρο ταγιεράκι, γράφτηκε στις εφημερίδες τότε: “Μια σοβαρή κυρία, χαριτωμένη, εμφανίστηκε στη Βουλή”», ανέφερε η Ελένη Σκούρα το 1987 στο περιοδικό «ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ».
Και ακόμη: «Νομίσαμε, μου είπαν αργότερα, “ότι θα έρθει καμιά αρσενική, με τίποτα αρβύλες!!! Θα σε στέλναμε στο διάολο τότε», ανέφερε η Ελένη Σκούρα, σε εκείνη την συνέντευξη, περιγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο αντέδρασαν οι υπόλοιποι βουλευτές.
Μάλιστα, «πολλοί άνδρες, απείχαν τότε από τις εκλογές, διαμαρτυρόμενοι για την είσοδο των γυναικών στην πολιτική. Το κλίμα εκείνων των αρνητικών συνθηκών αντανακλάται και στη γενικότερα φοβική εκφορά επίσημου λόγου που δεν εμπερικλείει τις γυναίκες ούτε σε άμεση απεύθυνση, ούτε με έμμεσες αναφορές», σημειώνει η Δρ Σοφία Καϊτατζή-Whitlock.
O Πρόεδρος της Βουλής, Ιωάννης Μακρόπουλος και οι εκπρόσωποι κομμάτων προβληματίστηκαν για την κατάλληλη – και πρέπουσα – προσφώνηση προς το νέο μέλος του Κοινοβουλίου, το οποίο ήταν γένος θηλυκού. Τελικά, ο ΠτΔ την προσφώνησε «κυρία βουλευτίδα», με αποτέλεσμα να προκληθεί μία έντονη συζήτηση για την ενδεδειγμένη ορολογία που θα καθιερωνόταν.
Η πρώτη Ελληνίδα βουλεύτρια αφιέρωσε το κοινοβουλευτικό της έργο σε ζητήματα κοινωνική μέριμνας και την καταπολέμηση ανισοτήτων. Η Ελένη Σκούρα πέθανε το 1991, σε ηλικία 95 ετών στο Χαρίσειο Γηροκομείο της Θεσσαλονίκης, χωρίς να λάβει την τιμητική σύνταξη που της υποσχέθηκε η Ελληνική Πολιτεία.
Η ιστορία της Ελένης Σκούρα σημάδεψε την δημοκρατική εξέλιξη της χώρας, ανοίγοντας τον δρόμο για την συμμετοχή των γυναικών στα κοινά. Η είσοδός της στη Βουλή των Ελλήνων το 1953 μπορεί να θεωρηθεί πολιτική, αλλά και κοινωνική τομή καθώς βοήθησε την ελληνική κοινωνία να κάνει τα πρώτα δειλά της βήματα προς την γυναικεία χειραφέτηση.
Στην Βουλή του σήμερα
Πριν 72 χρόνια η αναλογία ανδρών-γυναικών στη Βουλή των τριακοσίων (300) ήταν διακόσιοι ενενήντα εννέα (299) προς μία (1). Μολονότι η τελευταία εκλογική αναμέτρηση σε εθνικό επίπεδο ανέδειξε περισσότερες γυναίκες στο ελληνικό κοινοβούλιο συγκριτικά με τα προηγούμενα έτη, η υποεκπροσώπηση των γυναικών στη Βουλή των Ελλήνων παραμένει, όχι ως ένα στατιστικό στοιχείο αλλά ως ζήτημα δημοκρατίας.
«Στην Ελλάδα σήμερα, εγείρονται σοβαρότατοι προβληματισμοί για την ανισότητα των έμφυλων σχέσεων σε όλα τα πεδία του πολιτικού, αλλά και του κοινωνικού βίου. Αυτό που αξίζει και οφείλουμε να διερωτηθούμε, σήμερα, 72 χρόνια μετά την επεισοδιακή εκλογή της Ελένης Σκούρα, της πρώτης Ελληνίδας και βορειοελλαδίτισσας γυναίκας ως κοινοβουλευτική αντιπρόσωπο στην Βουλή των Ελλήνων (και των Ελληνίδων) είναι το γιατί, σήμερα, 72 χρόνια μετά το αρχικό εκείνο ορόσημο του 1953, το ποσοστό των εκλεγόμενων γυναικών (σε κάθε τύπου εκλογικές αναμετρήσεις) της χώρας εξακολουθεί να είναι εξόχως χαμηλό και από τα χαμηλότερα σε πανευρωπαϊκή κλίμακα», τονίζει η Δρ Σοφία Καϊτατζή-Whitlock στο makthes.gr.
Και συνεχίζει: «Γιατί άραγε, συγκριτικά με άλλες χώρες του δυτικού κόσμου, η Ελλάδα δεν κατόρθωσε να προοδεύσει στο μέτωπο της ισότητας των πολιτών, με γνώμονα τις έμφυλες σχέσεις και θέσεις; Μήπως επειδή ποτέ δεν το επεδίωξε στα σοβαρά; Τι ακριβώς φταίει για την κραυγαλέα ανισότητα σήμερα; Πώς θα καταφέρει η Πολιτεία μας να καταστήσει εφικτή την αύξηση των εκλεγόμενων γυναικών ώστε να φτάσει το ισόρροπο ποσοστό του 50% των εκλεγόμενων και να αφήσει πίσω της και να ξεπεράσει το ένα τέταρτο (¼) του συνόλου των εκλογόμενων; Σημειωτέον ότι το ποσοστό των εγγεγραμμένων γυναικών ψηφοφόρων στους εκλογικούς καταλόγους της χώρας υπερβαίνει το 50% του συνόλου. Η μακροχρόνια λειψή εκλογή γυναικών σηματοδοτεί/υποδηλώνει μήπως πως οι Ελληνίδες ποτέ δεν πρόκειται να φτάσουν το μόνο σωστό και ισόρροπο ποσοστό 50%-50% σε σχέση με τον ανδρικό πληθυσμό; Και τι προοιονίζει για την κοινωνία και την πολιτεία μας ένα τέτοιο δυσοίωνο και δυστοπικό ενδεχόμενο; Αλλά και τι συνεπάγεται για την ίδια τη Δημοκρατία και την ποιότητά της μια τόσο αναξιοπρεπής εκτροπή, για τους / τις πολίτες αμφότερων των φύλων;»
«Ακούμε διαρκώς τις γνωστές ρητορικές πολιτικές επικλήσεις για το ότι τάχα οφείλουμε να γίνουμε ‘Ευρωπαίοι’ ή ‘περισσότερο Ευρωπαίοι’. Τότε, λοιπόν, γιατί πατώνουμε σε όλες τις πανευρωπαϊκές κατατάξεις ως προς το status και τη θέση των Ευρωπαίων γυναικών στην Ελλάδα; Γιατί οι πολιτικές και κυβερνητικές ελίτ δεν λαμβάνουν συγκεκριμένες δυναμικές και δραστικές πρωτοβουλίες, κόντρα στα προσκόμματα, υπέρ της συμμετοχής και της εύρωστης πολιτικοποίησης των γυναικών, ιδίως των εξαιρετικά δυναμικών νέων γυναικών μας; Είναι λυπηρό, όπως είναι και πρόδηλο ότι, διαχρονικά, η ελληνική πολιτεία δεν έχει μεριμνήσει επισταμένως ώστε να διασφαλίζει την ισότητα των φύλων, ούτε να εγγυάται την ελευθερία των γυναικών, παρά τα προβλεπόμενα στο Σύνταγμα. Οι κυβερνώντες αγνοούν δυστυχώς ότι αυτό συνιστά σοβαρή παθογένεια, διότι οδηγεί στο να φυλλοροεί η ίδια δημοκρατία μας», καταλήγει η Δρ Σοφία Καϊτατζή-Whitlock.
