Η ραγδαία αύξηση του ενδιαφέροντος γύρω από τα φάρμακα απώλειας βάρους, όπως το Ozempic, έχει αλλάξει το τοπίο της συζήτησης για την παχυσαρκία.
- Γράφει η Κέλλυ Χολέβα (MSc), Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια
Εκεί που παλαιότερα κυριαρχούσαν οι δίαιτες και τα προγράμματα γυμναστικής, σήμερα η αγορά συνεχίζει να προωθεί πληθώρα τόσο φαρμακευτικών σκευασμάτων
αδυνατίσματος, αλλά και ποικίλων χαπιών αδυνατίσματος, συχνά χωρίς επαρκή
έλεγχο, τα οποία υπόσχονται γρήγορα αποτελέσματα.
Ωστόσο, πίσω από κάθε προσωπική απόφαση απώλειας βάρους, υπάρχει, παράλληλα, η επιθυμία μείωσης του βάρους της κριτικής, της ντροπής και της απογοήτευσης που κουβαλά χρόνια το κάθε άτομο.
Το βάρος ως ψυχικό φορτίο
Το σωματικό βάρος, στην κοινωνία μας, έχει συνδεθεί με έντονα ηθικά
χαρακτηριστικά. Συχνά συνδέεται με έννοιες, όπως η πειθαρχία, ο αυτοέλεγχος ή, αντίθετα, η αδυναμία ελέγχου. Η ηθικοποίηση δημιουργεί ένα εσωτερικό αφήγημα:
«Αν δεν μπορώ να ελέγξω το σώμα μου, κάτι δεν πάει καλά με εμένα».
Όμως, η αφήγηση αυτή είναι ψυχολογικά επιβαρυντική. Ενισχύει το άγχος, μειώνει την αυτοεκτίμησηκαι οδηγεί σεέναν φαύλοκύκλο αυστηρήςδίαιτας, απογοήτευσηςκαι ματαίωσης.
Στο πλαίσιο αυτό, ένα φάρμακο που ρυθμίζει την όρεξη έρχεται να φέρει μια αίσθηση ανακούφισης.
Η φαρμακευτική λύση: Ανακούφιση ή μετατόπιση;
Το ozempic δρα επηρεάζοντας τους μηχανισμούς κορεσμού και γλυκαιμικού ελέγχου. Σε περιπτώσεις, στις οποίες υπάρχει ιατρική ένδειξη, μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της υγείας.
Όμως, αν η απώλεια βάρους γίνειτο μοναδικό μέτρο προσωπικής αξίας, τότε ακόμη και η επιτυχία μπορεί να μην είναι αρκετή. Πολλοί άνθρωποι διαπιστώνουν ότι, παρά τη μείωση κιλών, η εσωτερική ανασφάλεια παραμένει.
Αυτό συμβαίνει, γιατί η αυτοεκτίμηση δεν οικοδομείται αποκλειστικά μέσα από την εμφάνιση. Επιπλέον, όταν η αλλαγή αποδίδεται αποκλειστικά στο φάρμακο, υπάρχει κίνδυνος να μειωθεί το αίσθημα προσωπικής ικανότητας.
Η ψυχική ανθεκτικότητα ενισχύεται, όταν το άτομο αναγνωρίζει ότι συμμετέχει ενεργά στη φροντίδα του εαυτού του και όχι όταν νιώθει απλά παθητικός αποδέκτης μιας λύσης.
Χάπια αδυνατίσματος και ψευδαισθήσεις ελέγχου
Τα μη συνταγογραφούμενα χάπια αδυνατίσματος συχνά βασίζονται σε υποσχέσεις
άμεσης αλλαγής. Ψυχολογικά, η υπόσχεση αυτή λειτουργεί σαν «γρήγορη διέξοδος» από τη δυσφορία.
Σε έναν πολιτισμό που προωθεί την ταχύτητα και την άμεση ικανοποίηση, η υπομονή και η σταδιακή αλλαγή μοιάζουν ξεπερασμένες.
Όμως, η γρήγορη λύση σπάνια συνοδεύεται από σταθερή αλλαγή συμπεριφορών και στάσεων και η ανάγκη για άμεσο αποτέλεσμα συνδέεται συχνά με δυσκολία ανοχής της ματαίωσης.
Ωστόσο, η ψυχική ωρίμανση απαιτεί ακριβώς αυτό: χρόνο, συνέπεια και αυτοπαρατήρηση.
Το φαγητό ως σχέση
Το φαγητό δεν αποτελεί μονάχα βιολογική ανάγκη. Είναι μνήμη, σύνδεση, παρηγοριά, γιορτή.
Για κάποιους ανθρώπους, αποτελεί τον πιο προσιτό τρόπο ρύθμισης δύσκολων συναισθημάτων. Όταν το άγχος, η μοναξιά ή η απόρριψη δεν εκφράζονται, μπορείνα
«καταπίνονται».
Η μείωση της όρεξης δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με επίλυση της συναισθηματικής σύγκρουσης. Αν δενυπάρξει επεξεργασία των βαθύτερων αναγκών, το άτομο μπορεί να βιώσει εσωτερική ένταση ή να μεταφέρει τη δυσφορία σε άλλους τομείς της ζωής του.
Για τον λόγο αυτό ένα κρίσιμο ερώτημα που συχνά θέτω στους θεραπευόμενούς μου είναι: «Ποιος είναι ο σημαντικότερος λόγος για τον οποίο θέλεις να αλλάξεις το σώμα σου;».
Η ερώτηση αυτή είναι ουσιαστική, καθώς η αλλαγή που βασίζεταιστην αυτοαπόρριψη συνοδεύεται από πίεση και φόβο.
Αντίθετα, η αλλαγή που βασίζεται στη φροντίδα συνοδεύεται από σεβασμό καιρεαλισμό.
Η δεύτερη έχει περισσότερες πιθανότητες να διατηρηθεί.
Συνοψίζοντας, η σύγχρονη ιατρική προσφέρει δυνατότητες που πριν λίγα χρόνια δεν υπήρχαν. Η χρήση φαρμακευτικών μέσων για την απώλεια βάρους μπορεί, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, να αποτελέσει σημαντική βοήθεια.
Όμως, η απώλεια βάρους δεν είναι απλώς μια σωματική μεταβολή, αλλά μια διαδικασία που αγγίζει την εικόνα, την αυτοαντίληψηκαι τη σχέση με τον εαυτό.
Δίχως αυτή τη διάσταση, ακόμη και το πιο σύγχρονο μέσο κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια ακόμη πίεση. Ούτως ή άλλως, το πρόβλημα δε βρίσκεται στο εργαλείο, αλλά στον τρόπο με τον οποίο νοηματοδοτείται και χρησιμοποιείται.
Τέλος, χρειάζεται να γνωρίζουμε ότι η πραγματική αλλαγή δεν αφορά μόνο το σώμα, αλλά τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να στεκόμαστε απέναντι στις ανάγκες και τις επιθυμίες μας. Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι απλώς το μικρότερο νούμερο, αλλά μια πιο σταθερή σχέση με τον εαυτό μας.
Η πραγματική αλλαγή θα έρθει και θα διατηρηθεί στο χρόνο, μόνο όταν η απώλεια βάρους πάψει να αποτελεί πράξη πίεσης και μετατραπεί σε πράξη σεβασμού μέσα από την κατανόηση, την ψυχική διερεύνηση και την προσωπική ευθύνη.
