Ως ψυχικό τραύμα μπορεί να οριστεί μια συναισθηματική αντίδραση σε ένα δυσάρεστο γεγονός ή εμπειρία που μας προκάλεσε βαθύ πόνο. Ορισμένα γεγονότα που μπορούν να θεωρηθούν τραυματικά είναι το διαζύγιο, η ασθένεια, κάποιο ατύχημα ή η απώλεια ενός σημαντικού προσώπου, άλλα και καταστάσεις βασανιστηρίων, βιασμού και μετανάστευσης.
Ο κάθε άνθρωπος αντιμετωπίζει ένα τραυματικό γεγονός με διαφορετικό τρόπο. Η συνεχώς αυξανόμενη, απροκάλυπτη και ωμή χρήση βίας σε ολόκληρο τον πλανήτη, με τους συνεχείς πολέμους, τις τυφλές τρομοκρατικές ενέργειες και τα εκατομμύρια προσφύγων (θυμάτων αυτών των πολέμων), μαζί με τα εκατοντάδες χιλιάδες θύματα των εκάστοτε τεράστιων φυσικών καταστροφών (π.χ., τσουνάμι, σεισμοί κ.τλ.), καθιστούν ακόμα πιο επίκαιρη και επιτακτική την ανάδειξη των ψυχικών συνεπειών αυτών των καταστάσεων φρίκης και έκφρασης των πλέον σκοτεινών πλευρών της ανθρώπινης φύσης, αλλά και των απρόβλεπτων πλευρών του φυσικού μας περιβάλλοντος…
Οι συνέπειες ενός τραύματος μπορεί να είναι ανά διαστήματα παροδικές έως μόνιμες. Όμως, η σοβαρότερη συνέπεια ενός ψυχικού τραύματος είναι, ίσως, ότι το άτομο, στην προσπάθειά του να αποφύγει το οποιοδήποτε ερέθισμα ή βίωμα που θα μπορούσε να του θυμίσει όσα τραγικά έζησε, κλείνεται στον εαυτό του, μένοντας μόνο, ζώντας στο περιθώριο της οποιασδήποτε εκδήλωσης κοινωνικής, οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής.
Αυτό οδηγεί σταδιακά στην απομόνωση και την πεποίθηση ότι ο κόσμος γύρω δεν είναι ασφαλής και σταθερός, ενώ ο εαυτός μας δεν έχει μια ξεχωριστή και σημαντική αξία. Όλα αυτά καταδεικνύουν αισθήματα πλήρους ανεπάρκειας, απελπισίας, απογοήτευσης, θλίψης και μοναξιάς του ψυχικά τραυματισμένου.
Μεταξύ αυτών είναι και το σύνθετο τραύμα, η μετατραυματική διαταραχή στρες (PTSD) και η διαταραχή του αναπτυξιακού τραύματος.
Ένα συναισθηματικό τραύμα έχει τρία στοιχεία:
1. Είναι απρόσμενο και αιφνιδιαστικό.
2. Το άτομο ήταν απροετοίμαστο και ανέμελο.
3. Δεν υπήρχε κάτι που το άτομο θα μπορούσε να κάνει για να μη συμβεί και να μην υπάρχουν συνέπειες.
Δεν είναι το γεγονός από μόνο του αυτό που καθορίζει αν κάτι θα είναι τραυματικό για κάποιον, αλλά η εμπειρία και η ερμηνεία του ατόμου για το γεγονός. Και δεν είναι προβλέψιμο πώς ένα άτομο θα αντιδράσει σε ένα συγκεκριμένο γεγονός.
Για παράδειγμα, κάποιος που προσπαθεί να ελέγχει τα συναισθήματά του και όλα όσα συμβαίνουν γύρω του θα αισθανόταν έκπληξη και ντροπή, αν πάθαινε ένα ατύχημα ή αν έχανε τη δουλειά του ή χώριζε.
Το ψυχολογικό τραύμα μπορεί να προέλθει και προκαλείται από γεγονότα που αναγνωρίζουμε ως τραυματικά και περιλαμβάνουν:
1) Φυσικές καταστροφές (σεισμοί, φωτιές, πλημμύρες, τυφώνες κ.λπ.).
2) Πόλεμοι, τρομοκρατικές ενέργειες.
3) Σωματική κακοποίηση, συμπεριλαμβανομένου του βιασμού, αιμομιξία, κακοποίηση, ενδοοικογενειακή βία και ευρύτερη ψυχική βία.
4) Σοβαρή σωματική βλάβη, απειλή της σωματικής ακεραιότητας και ξυλοδαρμός.
5) Σοβαρά ατυχήματα, όπως τροχαία και νοσηλείες.
6) Μάρτυρες σοβαρού τραυματισμού, επίθεσης, βίας και απώλειας.
7) Πτώσεις ή αθλητικά τραύματα.
8) Χειρουργεία, επείγοντα περιστατικά (αν συμβούν έως την ηλικία των τριών ετών).
9) Σοβαρά νοσήματα και ασθένειες.
10) Τραύμα κατά τη γέννηση και χειρουργεία.
11) Περιστατικά βίας ή ξαφνικού θανάτου σε κάποιο οικείο πρόσωπο.
Επιπλέον, τραυματικό στρες στην παιδική ηλικία που επηρεάζει αναπτυξιακά τον εγκέφαλο προκαλείται από ανεπαρκή φροντίδα και κακή σχέση με τους γονείς.
Οι πηγές αυτού του αναπτυξιακού τραύματος αφορούν:
- Αποχωρισμό πολύ νωρίς από το άτομο που φροντίζει το παιδί.
- Χρόνια έλλειψη συντονισμού του φροντιστή στα μηνύματα προσκόλλησης του παιδιού, σωματικά ή ψυχικά νοσήματα, κατάθλιψη ή πένθος.
Ορισμένα τραύματα (θάνατος γονιού, σεξουαλική κακοποίηση) κάνουν πολύ πιο ευάλωτο το άτομο σε μελλοντικά τραυματικά γεγονότα και στην εμφάνιση ψυχικών παθήσεων.
