Πυροπροστασία σε κλειστά μπαρ – Μαθήματα από τραγωδίες

Η φωτιά στο μπαρ «Le Constellation», στο χιονοδρομικό Crans‑Montana της Ελβετίας, την 1η Ιανουαρίου 2026 αποδεικνύει με τον πιο τραγικό τρόπο πόσο γρήγορα μια νύχτα γιορτής μπορεί να μετατραπεί σε εφιάλτη.

Δεκάδες νεκροί και πάνω από 100 τραυματίες αναφέρθηκαν, ενώ τα αίτια της φωτιάς σχετίζονται ενδεχομένως με «σπάρκλερ» πάνω σε μπουκάλια σαμπάνιας που ήρθαν σε άμεση επαφή με εύφλεκτο ξύλινο ταβάνι, προκαλώντας γρήγορη εξάπλωση της φωτιάς.

Η περίπτωση αυτή προσθέτει ακόμα ένα κεφάλαιο σε μια μακρά σειρά θανατηφόρων πυρκαγιών σε κλειστούς χώρους διασκέδασης, οι οποίες συχνά σχετίζονται με εύφλεκτα υλικά στη διακόσμηση, ανεπαρκή μέτρα πυροπροστασίας και έλλειψη επαρκών μέσων κατάσβεσης.

Απαραίτητη η ολιστική πυροπροστασία

Η πυροπροστασία σε χώρους όπως κλειστά μπαρ με επενδύσεις από ξύλο, υφάσματα ή διακοσμητικά που καίγονται εύκολα πρέπει να είναι ολιστική, συνδυάζοντας παθητικά δομικά μέτρα και ενεργητικά συστήματα κατάσβεσης.

Η παθητική πυροπροστασία πρέπει να εξασφαλίζει ότι οι οδεύσεις διαφυγής είναι ευθείες, ευρύχωρες και χωρίς εμπόδια, με επαρκή φωτισμό ασφαλείας που λειτουργεί ανεξάρτητα από την ηλεκτροδότηση. Οι έξοδοι από τον χώρο πρέπει να είναι επαρκείς σε αριθμό και πλάτος, ώστε να ανταποκρίνονται στη μέγιστη πληρότητα του μπαρ, να ανοίγουν προς τη φορά διαφυγής και να παραμένουν προσβάσιμες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.

Η χρήση πυράντοχων ή επιβραδυντικών υλικών σε ταβάνια, επενδύσεις και πολυτελείς διακοσμήσεις μειώνει σημαντικά την ταχύτητα με την οποία η φωτιά μπορεί να εξαπλωθεί. Το ξύλο, τα υφάσματα και τα αφρώδη διακοσμητικά στοιχεία, αν δεν έχουν εμποτιστεί με αντιπυρικές ουσίες ή επιβραδυντικά, μπορούν να γίνουν «καύσιμα» για ταχύτατη εξέλιξη μιας αρχικής εστίας σε ανεξέλεγκτη πυρκαγιά.

Η ενεργητική πυροπροστασία αφορά συστήματα που αντιδρούν αυτόματα στη φωτιά: αυτόματοι ανιχνευτές καπνού και θερμότητας που ενημερώνουν άμεσα το προσωπικό και το κοινό, καθώς και αυτόματα συστήματα κατάσβεσης, όπως sprinklers που μπορούν να θερμο-ενεργοποιηθούν και να περιορίσουν γρήγορα την εστία, πριν στραφεί σε καταστροφική φωτιά.

Σε χώρους με ξύλινα ή υφαντά επενδύσεις και υψηλή πληρότητα, η απουσία τέτοιων αυτομάτων συστημάτων ή η καθυστέρηση στη δράση τους μπορεί να οδηγήσει σε σχεδόν άμεση εξάπλωση της φωτιάς, αφήνοντας ελάχιστο χρόνο για εκκένωση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις φωτιάς σε κλειστά μπαρ ή νυχτερινά κέντρα, όπως στην τραγωδία του Crans‑Montana, υπήρξε το πιο πιθανόν, έλλειψη επαρκών αυτόματων συστημάτων κατάσβεσης, και, πιθανώς, απουσία επαρκούς επεξεργασίας των εύφλεκτων δομικών στοιχείων με αντιπυρικές ουσίες, γεγονός που επιτάχυνε την εξάπλωση.

Κρίσιμη η κατάλληλη εκπαίδευση του προσωπικού

Παράλληλα, εκπαίδευση προσωπικού στην αναγνώριση πιθανών κινδύνων, στην άμεση ενεργοποίηση συστημάτων πυρόσβεσης και στην καθοδήγηση του πλήθους προς τις εξόδους μπορεί να σώσει ζωές σε ένα κρίσιμο λεπτό.

Η τραγωδία στο Crans‑Montana δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Πρόσφατα παρόμοια συμβάντα έχουν δείξει με δραματικό τρόπο πώς η έλλειψη σωστής πυροπροστασίας μπορεί να αποβεί μοιραία:

• Πυρκαγιά σε νυχτερινό κέντρο στο Arpora, Goa της Ινδίας (Δεκέμβριος 2025) σκότωσε 25 ανθρώπους και τραυμάτισε περίπου 50, όταν διακοσμητικά από αποξηραμένα φύλλα και πιθανές πυροτεχνικές εστίες προκάλεσαν γρήγορη εξάπλωση της φωτιάς σε χώρο με στενές ή ανεπαρκείς εξόδους.
• Η φωτιά στο Pulse nightclub στα Σκόπια (Μάρτιος 2025) ξεκίνησε από σπινθήρες από εσωτερικά πυροτεχνήματα που έπληξαν εύφλεκτο υλικό της οροφής, με αποτέλεσμα τουλάχιστον 59 νεκρούς και πάνω από 150 τραυματίες, σε χώρο χωρίς sprinklers και με ανεπαρκείς εξόδους κινδύνου.
• Η τραγωδία στο Fonda Milagros στη Murcia της Ισπανίας (Οκτώβριος 2023) είχε 13 νεκρούς, με τη φωτιά να εξαπλώνεται μέσω δομικών στοιχείων που δεν τηρούσαν τις απαιτούμενες προδιαγραφές και χωρίς κατάλληλη πυρασφάλεια.

Αυτές οι τραγωδίες υπενθυμίζουν ότι σε χώρους με υψηλή πυκνότητα κόσμου και εύφλεκτες επενδύσεις, κεντρικός πυλώνας ασφάλειας είναι η πρόληψη και η άμεση κατάσβεση. Τα μέτρα παθητικής και ενεργητικής πυροπροστασίας, όταν εφαρμόζονται με αυστηρότητα και συντήρηση, μπορούν να μετατρέψουν μια εν δυνάμει επικίνδυνη κατάσταση σε μια δυνατότητα ασφαλούς εκκένωσης και περιορισμού του κινδύνου, μειώνοντας δραστικά τον αριθμό θυμάτων σε περίπτωση φωτιάς.

Τι γίνεται στη χώρα μας

Στην Ελλάδα εφαρμόζουμε κανονισμούς πυροπροστασίας για υφιστάμενα και νεόδμητα κτήρια που στεγάζουν διάφορες χρήσεις, με ιδιαίτερα αυστηρές προδιαγραφές για την χορήγηση των σχετικών αδειών λειτουργίας τους, όπου απαιτείται με βάση τον βαθμό επικινδυνότητας.

Ωστόσο για τα κτήρια με χρήση συνάθροισης κοινού και ειδικά σε μπαρ, σε νυχτερινά κέντρα διασκέδασης κλπ., θεωρώ ότι τα προβλεπόμενα μέτρα πυροπροστασίας δεν είναι τόσο αυστηρά σύμφωνα με την ΠΔ 3/2015. Δεν είναι δυνατό να μην επιβάλλεται η εγκατάσταση αυτόματων συστήματων κατάσβεσης και σε χώρους κάτω των 3500 τμ. ή σε υπόγειους χώρους, ανεξαρτήτως του θεωρητικού πληθυσμού, ενώ θα πρέπει δια ροπάλου να απαγορεύονται όλες οι μη πυρανθεκτικές επενδύσεις και όλες οι εύφλεκτες ουσίες στον χώρο διασκέδασης.