Ποια είναι η «Alitheia» της Ενημέρωσης στη χώρα μας;

Το Athens Alitheia Forum -“Confronting fake news and toxic discourse” με υποσημείωση κάτω-κάτω “Αντιμετωπίζοντας τις ψευδείς ειδήσεις και τον τοξικό λόγο”, για τους ιθαγενείς που δεν ομιλούν την επίσημη Γλώσσα του κράτους, διεξήχθη επί διημέρου στις 10 -11 Μαρτίου.

Διοργανώθηκε από τη Γραμματεία του μοναδικού κυβερνητικού εκπροσώπου στην Ευρώπη που απειλεί δημοσιογράφους με αγωγές επειδή… του κάνουν ερωτήσεις. Κόστισε περισσότερα από 180.000 ευρώ και, πλην των ομιλητών, το παρακολούθησε (διά ζώσης και διαδικτυακά) ελάχιστο κοινό.

Συμμετείχαν υπουργοί της κυβέρνησης, ο Πρωθυπουργός, καθηγητές, δεκάδες συνάδελφοι δημοσιογράφοι και περιείχε 14 ενότητες – πάνελ.

Εκτός θεματικών η ελευθερία του Τύπου

Παρά το ότι στις σχετικές ανακοινώσεις αναφερόταν ότι θα ασχοληθεί και με την ελευθερία του Τύπου (πρώτιστο άλλωστε ζήτημα που συνδέεται με την ορθή ή μη πληροφόρηση), κανένα πάνελ δεν ασχολήθηκε με αυτήν.

Κανείς δεν αναφέρθηκε στο μείζον και σοκαριστικό γεγονός ότι η Ελλάδα για τέταρτη χρονιά βρίσκεται στην τελευταία θέση της ελευθερίας του Τύπου μεταξύ των χωρών της ΕΕ, με βάση τους δείκτες του World Press Freedom Index.

Πραγματικά, σε κανέναν από όσους μίλησαν δεν κάνει εντύπωση το γεγονός, ούτε καν για να το διαψεύσει; Θεωρούν άπαντες τη λογοκρισία, την αυτολογοκρισία, την αναπαραγωγή non papers, τους εκβιασμούς, τις ανεξιχνίαστες δολοφονίες δημοσιογράφων, την κρατική χρηματοδότηση φιλικών Μέσων (όλα τα παραπάνω καταγράφονται κάθε χρόνο στις σχετικές εκθέσεις), φυσιολογικές συνθήκες του δημοσιογραφικού επαγγέλματος, που προάγουν την αντικειμενική πληροφόρηση;

Τι καταγράφει ο World Press Freedom Index;

Ο πιο γνωστός δείκτης για την ελευθερία του Τύπου παγκοσμίως, είναι ο World Press Freedom Index, που δημοσιεύεται κάθε χρόνο. Η RSF αξιολογεί 180 χώρες με βάση 5 βασικούς δείκτες:

1. Political Context: Πολιτικές πιέσεις στα ΜΜΕ – κυβερνητική παρέμβαση στη δημοσιογραφία.
2. Legal Framework: Νόμοι για τον Τύπο – προστασία δημοσιογράφων – ανεξαρτησία δικαιοσύνης.
3. Economic Context: Συγκέντρωση ιδιοκτησίας ΜΜΕ – οικονομικές πιέσεις σε δημοσιογράφους.
4. Sociocultural Context: Κοινωνικό κλίμα απέναντι στη δημοσιογραφία – αυτολογοκρισία.
5. Safety of Journalists: Απειλές, βία, δολοφονίες, παρακολουθήσεις.

Για το 2025 η Ελλάδα κατέλαβε την 89η θέση παγκοσμίως, πέφτοντας άλλη μία θέση από πέρυσι και παραμένοντας τελευταία μεταξύ των χωρών της ΕΕ για 4η συνεχόμενη χρονιά.

Στην έκθεση αναφέρονται προβλήματα όπως παρακολουθήσεις δημοσιογράφων με spyware (υπόθεση Predator), ανεξιχνίαστη δολοφονία δημοσιογράφου το 2021 (αναφέρεται στην εκτέλεση του Γιώργου Καραϊβάζ χωρίς να λαμβάνει υπόψιν την επίσης ανεξιχνίαστη δολοφονία του Σωκράτη Γκιόλια το 2010), συγκέντρωση ιδιοκτησίας ΜΜΕ, SLAPP αγωγές κατά δημοσιογράφων.

Στον φετινό δείκτη εκτός από τελευταίοι μεταξύ των χωρών της ΕΕ, βρισκόμαστε κάτω από χώρες όπως η Μογγολία, η Βολιβία, η Τανζανία, το Κατάρ, η Αλβανία, το Κόσοβο, η Βοσνία…

Άλλοι οργανισμοί που καταγράφουν το πρόβλημα

Εκτός από το World Press Freedom Index η ετήσια έκθεση για το κράτος δικαίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιλαμβάνει και κεφάλαιο για την ελευθερία των ΜΜΕ. Εξετάζει την ανεξαρτησία δημόσιων ΜΜΕ, τη συγκέντρωση ιδιοκτησίας, τη διαφάνεια χρηματοδότησης ΜΜΕ, την ασφάλεια δημοσιογράφων, τις απειλές ή επιθέσεις εναντίον τους.

Η Επιτροπή έχει επισημάνει ότι στην Ελλάδα καταγράφονται απειλές και επιθέσεις κατά δημοσιογράφων τονίζοντας ότι στη χώρα μας υπάρχει περιορισμένος χώρος για ανεξάρτητη δημοσιογραφία.

Η Human Rights Watch δημοσιεύει επίσης ειδικές εκθέσεις για την Ελλάδα σχετικά με την κατάσταση των ΜΜΕ. Εξετάζει αγωγές φίμωσης (SLAPP), την παρακολούθηση δημοσιογράφων, τις παρεμβάσεις στην ενημέρωση, την ανεξαρτησία δημόσιων ΜΜΕ.
Στην έκθεση του 2025 αναφέρεται ότι το περιβάλλον για την κριτική δημοσιογραφία στη χώρα μας περιορίζεται ασφυκτικά από παρακολουθήσεις και νομικές πιέσεις.

Η Council of Europe Platform for the Protection of Journalism and Safety of Journalists είναι ένα σύστημα παρακολούθησης που καταγράφει σοβαρές απειλές κατά της ελευθερίας των ΜΜΕ και της ασφάλειας των δημοσιογράφων στα κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης.Η πλατφόρμα δεν κάνει «κατάταξη χωρών». Αντίθετα, δημοσιεύει alerts (ειδοποιήσεις) για συγκεκριμένα περιστατικά και καλεί τα κράτη να απαντήσουν τι μέτρα λαμβάνουν.

Για την Ελλάδα η πλατφόρμα έχει δημοσιεύσει alerts σε διάφορες κατηγορίες. Τα πιο χαρακτηριστικά alert αφορούν στις ανεξιχνίαστες δολοφονίες Γκιόλα και Καραϊβάζ, σε λεκτικές ή φυσικές επιθέσεις κατά δημοσιογράφων, απειλές ή εκφοβισμό από πολιτικά πρόσωπα ή άλλους παράγοντες, περιστατικά αυθαίρετης προσαγωγής ή κράτησης, χρησιμοποίηση καταχρηστικών αγωγών για φίμωση δημοσιογράφων (SLAPP).

Μόνο για την περίοδο 2022 -2024 είχαν καταγραφεί για την Ελλάδα… 23 alerts!

Κυβερνητική «Alitheia» ή αλλαγή κουλτούρας στην Ενημέρωση;

Στο Athens Alitheia Forum, αντί των παραπάνω, συζητήθηκε η ανάγκη νέων μέτρων λογοκρισίας, ενάντια στις ειδήσεις που αντιβαίνουν τα κυρίαρχα κυβερνητικά αφηγήματα. Όμως, όσο το μείζων ζήτημα της ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα παραπέμπεται στις πρωτοβουλίες και στην καλή θέληση των εκάστοτε κυβερνήσεων που κάνουν ό,τι μπορούν για να την στραγγαλίσουν, τόσο το επάγγελμά μας θα απαξιώνεται όλο και περισσότερο στα μάτια της κοινωνίας.

Ο κυρίαρχος τρόπος αντιμετώπισης των fake news είναι η ενίσχυση της αξιοπιστίας της επαγγελματικής δημοσιογραφίας. Όλα τα άλλα δεν μπορούν παρά να φλερτάρουν με κατασταλτικές μεθόδους και ολοκληρωτικές λογικές κρατικού μονοπωλίου της αλήθειας. Όμως, με βάση τα παραπάνω, πόσα επιχειρήματα έχουμε για να πείσουμε την κοινωνία για την αξιοπιστία μας;

Μήπως ήρθε η ώρα οι δημοσιογραφικές Ενώσεις και ο κόσμος της ενημέρωσης να πάρει την κατάσταση στα χέρια του; Μήπως αντί να περιμένουμε την κυβέρνηση να μιλήσει για την «Alitheia» του επαγγέλματός μας, πρέπει να συζητήσουμε επιτέλους χωρίς φόβο και πάθος για την άμεση ανάγκη αλλαγής κουλτούρας της Ενημέρωσης στην χώρα μας;