Το πρόσφατο περιστατικό κακοποίησης και θανάτωσης ζώου στη Γαστούνη προκάλεσε έντονα συναισθήματα οργής, θλίψης και αποτροπιασμού. Πέρα από τη δικαιολογημένη κοινωνική καταδίκη, αυτού του είδους τα γεγονότα θέτουν και ένα σημαντικό ψυχολογικό ερώτημα: τι οδηγεί έναν άνθρωπο να προκαλέσει πόνο ή να αφαιρέσει τη ζωή ενός αθώου ή ανυπεράσπιστου πλάσματος;
- Γράφει η Κέλλυ Χολέβα (MSc), Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια
Κλινικά, η βία απέναντι στα ζώα δεν αποτελεί μια ασήμαντη ή μεμονωμένη πράξη. Αντίθετα, λειτουργεί ως ένδειξη βαθύτερων συναισθηματικών, ηθικών και κοινωνικών δυσκολιών. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η πεποίθηση που συναντάται σε ορισμένα άτομα ότι τα ζώα αποτελούν «κατώτερα όντα», των οποίων η ζωή έχει μικρότερη αξία και επομένως μικρότερη ανάγκη προστασίας. Όταν ένας άνθρωπος θεωρεί ότι έχει απόλυτη εξουσία πάνω σε ένα άλλο έμβιο ον μόνο και μόνο επειδή είναι ισχυρότερος, τότε η βία μπορεί να παρουσιαστεί στη συνείδησή του ως δικαιολογημένη ή ακόμη και αδιάφορη πράξη.
Η σύγχρονη επιστήμη, ωστόσο, έχει αποδείξει ότι τα ζώα είναι όντα που αισθάνονται πόνο, φόβο, άγχος και δυσφορία. Μπορούν να αναπτύσσουν δεσμούς, να βιώνουν απώλεια και να υποφέρουν. Η αδιαφορία απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα δεν αποτελεί απλώς έλλειψη γνώσης, αλλά συχνά αντανακλά έλλειμμα ενσυναίσθησης, δηλαδή δυσκολία αναγνώρισης και κατανόησης του πόνου ενός άλλου έμβιου όντος.
Τι λέει η επιστήμη
Η σοβαρότητα της βίας απέναντι στα ζώα αναγνωρίζεται και από τη σύγχρονη ψυχιατρική επιστήμη. Στο Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5), το πλέον ευρέως και διεθνώς χρησιμοποιούμενο διαγνωστικό εγχειρίδιο για την ταξινόμηση των ψυχικών διαταραχών, η σκόπιμη σκληρότητα προς τα ζώα περιλαμβάνεται μεταξύ των συμπεριφορών που μπορεί να εμφανίζονται στη Διαταραχή Διαγωγής κατά την παιδική και εφηβική ηλικία. Παράλληλα, η επαναλαμβανόμενη παραβίαση των δικαιωμάτων των άλλων, η απουσία τύψεων, η επιθετικότητα και η περιφρόνηση προς τον πόνο των άλλων αποτελούν χαρακτηριστικά που απαντώνται συχνά στην Αντικοινωνική Διαταραχή Προσωπικότητας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που κακοποιεί ένα ζώο πάσχει απαραίτητα από κάποια ψυχική διαταραχή. Η ψυχολογική αξιολόγηση κάθε ατόμου είναι εξατομικευμένη και δεν μπορούν να εξαχθούν διαγνώσεις από μεμονωμένες πράξεις. Ωστόσο, η διεθνής ερευνητική βιβλιογραφία καθιστά σαφές ότι η βία απέναντι στα ζώα αποτελεί έναν σοβαρό δείκτη κινδύνου που δε δύναται να αγνοηθεί.
Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι σε κλινικό επίπεδο οι περιπτώσεις κακοποίησης ζώων δεν μπορούν να αποδοθούν σε ένα ενιαίο προφίλ δραστών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συμπεριφορά αυτή συνδέεται με περιορισμένη συναισθηματική ανάπτυξη, συναισθηματική ανωριμότητα, έλλειψη ενσυναίσθησης και αδυναμία πλήρους κατανόησης της βλάβης που προκαλείται στο ζώο. Το άτομο δυσκολεύεται να αντιληφθεί το μέγεθος του πόνου που προκαλεί ή να συνδεθεί συναισθηματικά με το βίωμα του άλλου.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, ιδιαίτερα ανησυχητική κατηγορία, στην οποία η κακοποίηση συνδέεται με την ανάγκη επιβολής, κυριαρχίας και ελέγχου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η βία μπορεί να λειτουργεί ως μέσο απόκτησης μιας αίσθησης δύναμης. Άτομα που αισθάνονται ανίσχυρα, αποτυχημένα ή ανεπαρκή σε άλλους τομείς της ζωής τους ενδέχεται να επιλέγουν ευάλωτους στόχους, όπως τα ζώα, ώστε να βιώσουν προσωρινά την αίσθηση ότι ελέγχουν απόλυτα μια κατάσταση. Η κακοποίηση μετατρέπεται έτσι σε μέσο ψυχολογικής αντιστάθμισης προσωπικών ελλειμμάτων και εσωτερικών συγκρούσεων.
Τι κρύβεται πίσω από την φράση «ήταν μόνο ένα ζώο»
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η φράση «ήταν μόνο ένα ζώο» προκαλεί τόσο έντονο προβληματισμό στους ειδικούς ψυχικής υγείας. Πίσω από αυτή την έκφραση, κρύβεται η υποβάθμιση της αξίας μιας ζωής και η πεποίθηση ότι ο ισχυρότερος μπορεί να αποφασίζει για τη μοίρα του αδύναμου. Πρόκειται για έναν τρόπο σκέψης που διευκολύνει τη βία, επειδή επιτρέπει στο άτομο να αποστασιοποιηθεί ηθικά από τις συνέπειες των πράξεών του.
Η πραγματική ανωτερότητα του ανθρώπου δεν αποδεικνύεται από την ικανότητά του να κυριαρχεί πάνω σε πιο αδύναμα όντα. Αντίθετα, αποδεικνύεται από την ικανότητά του να επιδεικνύει αυτοσυγκράτηση, σεβασμό, υπευθυνότητα και συμπόνια. Μια κοινωνία που σέβεται τα ζώα δεν προστατεύει μόνο τα ίδια τα ζώα. Παράλληλα, προστατεύει τις αξίες της ενσυναίσθησης, της δικαιοσύνης και του σεβασμού προς κάθε μορφή ζωής.
Το περιστατικό στη Γαστούνη δεν αφορά μόνο την απώλεια ενός ζώου. Αποτελεί μια υπενθύμιση πως η βία προς τους αδύναμους δεν χωρά καμία ανοχή ή υποτίμηση. Ο τρόπος με τον οποίο φερόμαστε στα ζώα δεν αποκαλύπτει ποια είναι η δική τους αξία. Αντίθετα, αναδεικνύει την πραγματική μας αξία ως ανθρώπινα όντα.
Δείτε επίσης:
- Victim Blaming: Η ενοχοποίηση του θύματος
- Πανελλήνιες 2026: Το παιδί δεν κρίνεται από τρεις ώρες εξέτασης
