Σε μια από τις κρισιμότερες καμπές της σύγχρονης ιστορίας της, η Τουρκία επιχειρεί μια παράδοξη γεωπολιτική άσκηση ισορροπίας. Εγκλωβισμένη ανάμεσα στις υποχρεώσεις της ως μέλος του ΝΑΤΟ και τη γειτνίαση με την Τεχεράνη, η κυβέρνηση Ερντογάν εφαρμόζει μια στρατηγική «περίφραξης» (hedging), επιδιώκοντας να αποκομίσει οφέλη από την περιφερειακή ανάφλεξη χωρίς να συρθεί η ίδια στη δίνη του πολέμου.
Η τακτική της «διπλής γλώσσας»
Σύμφωνα με ανάλυση ειδικών του Foundation for Defense of Democracies (FDD), κατά την χθεσινή ειδική εκδήλωση για το θέμα, η Άγκυρα κινείται σε δύο ταμπλό. Ενώ δημόσια καταδικάζει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, παρασκηνιακά στέλνει αυστηρά μηνύματα αυτοσυγκράτησης προς το Ιράν.
Ενδεικτικό της τουρκικής μεθοδολογίας είναι το πρόσφατο περιστατικό αναχαίτισης ιρανικού πυραύλου στον τουρκικό εναέριο χώρο. Αντί για διπλωματικό επεισόδιο, η Άγκυρα επέλεξε να το παρουσιάσει ως πιθανή επιχείρηση «ψευδούς σημαίας» (false flag), προσφέροντας ουσιαστικά στην Τεχεράνη μια «έντιμη» διέξοδο για να αποποιηθεί τις ευθύνες της και να αποφευχθεί η κλιμάκωση.
Ο παράδοξος φόβος: Γιατί ο Ερντογάν «χρειάζεται» το καθεστώς
Παρά τον ιστορικό ανταγωνισμό, η κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας αποτελεί εφιάλτη για την τουρκική ηγεσία. Οι λόγοι είναι κυνικά ρεαλιστικοί:
Οικονομικός ανταγωνισμός: Ένα δημοκρατικό, φιλοδυτικό Ιράν, απελευθερωμένο από κυρώσεις, θα αποτελούσε πολύ πιο ισχυρό οικονομικό πόλο στην περιοχή, απειλώντας την τουρκική πρωτοκαθεδρία.
Προσφυγικό και Κουρδικό: Μια ενδεχόμενη χαοτική πτώση του καθεστώτος θα πυροδοτούσε ανεξέλεγκτα κύματα προσφύγων και θα δημιουργούσε κενό εξουσίας, το οποίο θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τις κουρδικές αυτονομιστικές τάσεις στα σύνορα.
Το Ισραήλ ως εγχώριο αφήγημα συσπείρωσης
Για να δικαιολογήσει τη στάση του στο εσωτερικό ακροατήριο, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν καλλιεργεί το αφήγημα του «επόμενου στόχου». Ισχυρίζεται ότι οι επεκτατικές βλέψεις του Ισραήλ αφορούν άμεσα την Τουρκία, μια ρητορική που, αν και στερείται στρατιωτικής βάσης σύμφωνα με τους αναλυτές, αποδεικνύεται εξαιρετικά αποτελεσματική για τη συσπείρωση της κοινής γνώμης γύρω από το πρόσωπό του.
Οικονομικό κόστος και γεωπολιτικές ευκαιρίες
Παρά την πίεση που δέχεται η τουρκική οικονομία από τις αυξημένες τιμές ενέργειας, η Άγκυρα βλέπει στο χάος μια ευκαιρία επέκτασης.
Προβολή ισχύος: Η ανάπτυξη μαχητικών F-16 στην κατεχόμενη Κύπρο και η ενίσχυση της παρουσίας σε Λίβανο, Συρία και Κέρας της Αφρικής δείχνουν τη διάθεση της Άγκυρας να γεμίσει το κενό ισχύος.
Ο μοναδικός μεσολαβητής: Η Τουρκία επενδύει στην εικόνα του «απαραίτητου διαμεσολαβητή», του μόνου παίκτη που μπορεί να συνομιλεί ταυτόχρονα με τη Δύση και τον ισλαμικό κόσμο.
Μια Τεχεράνη με «Κομμένα Φτερά»
Το ιδανικό σενάριο για την Άγκυρα δεν είναι η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, αλλά η διατήρηση μιας αδύναμης, απομονωμένης αλλά επιβιώσασας Ισλαμικής Δημοκρατίας. Μια Τεχεράνη με περιορισμένη ισχύ επιτρέπει στην Τουρκία να ασκεί κηδεμονική επιρροή στα ανατολικά της, διασφαλίζοντας ότι κανένας άλλος παίκτης δεν θα αμφισβητήσει τον ηγεμονικό της ρόλο στον μουσουλμανικό κόσμο.
Δείτε την σχετική συζήτηση του FDD:
Δείτε επίσης:
- Συζήτηση του FDD για τη στάση της Τουρκίας στον πόλεμο του Ιράν
- FDD: Οι ΗΠΑ οφείλουν να ζητήσουν άμεσα εξηγήσεις για τα τουρκικά F-16 στα Κατεχόμενα
- Δένδιας στο FDD: «Η Γαλάζια Πατρίδα είναι μια παγίδα για όλους μας»
