Σε μια ιστορική εξέλιξη για την ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική, τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης συμφώνησαν τη Δευτέρα να δημιουργήσουν ένα νέο ταμείο, ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο θα παρέχει δανεισμό από τις Βρυξέλλες για αγορές οπλικών συστημάτων μέσω κοινών προμηθειών, σύμφωνα με δημοσίευμα των «Financial Times».
- Παρίσι, Μαρία Δεναξά – εφημερίδα δημοκρατία
Η πρωτοβουλία έρχεται ως απάντηση στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και στις πιέσεις των ΗΠΑ για αυξημένες ευρωπαϊκές δαπάνες στον τομέα της ασφάλειας.
Το πρόγραμμα αποσκοπεί όχι μόνο στην επιτάχυνση του επανεξοπλισμού της ηπείρου, αλλά και στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας με την επέκτασή της, ύστερα απο δεκαετίες παρακμής. Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, το μεγαλύτερο μέρος των δανείων θα κατευθυνθεί σε εταιρίες όπλων με έδρα στην Ε.Ε. Προβλέπεται επίσης η ενθάρρυνση υπεργολάβων εκτός Ε.Ε. να μετεγκατασταθούν στη γηραιά ήπειρο.
Η κλίμακα συμμετοχής τρίτων χωρών, ιδίως της Βρετανίας, των Ηνωμένων Πολιτειών και κυρίως τουρκικών αμυντικών εταιρίων, αποτέλεσε το πιο αμφιλεγόμενο σημείο των διαπραγματεύσεων. Η Γαλλία ηγήθηκε της προσπάθειας να διασφαλιστεί ότι τα κονδύλια θα δαπανώνται κυρίως εντός Ε.Ε.
Αντιδράσεις Ελλάδας και Κύπρου για την Τουρκία
Ιδιαίτερη ευαισθησία προκάλεσε η ενδεχόμενη συμμετοχή της Τουρκίας, με την Ελλάδα και την Κύπρο να εκφράζουν ισχυρές ενστάσεις, λόγω των συνεχιζόμενων εντάσεων με την Αγκυρα. «Δεν μπορούμε να χρηματοδοτήσουμε μια αμυντική βιομηχανία σε μια χώρα που αμφισβητεί ενεργά τα κράτη-μέλη της Ε.Ε.» δήλωσε χαρακτηριστικά αξιωματούχος που συμμετείχε στις συνομιλίες. Η Ελλάδα έχει ζητήσει οποιαδήποτε τουρκική εμπλοκή να είναι σταδιακή, αναστρέψιμη και να συνοδεύεται από πολιτικές παραχωρήσεις, σύμφωνα με το ρεπορτάζ των «FT». Πάντως, σύμφωνα με την τελική συμφωνία, η έγκριση κάθε επιμέρους δανείου δεν απαιτεί ομοφωνία μεταξύ των κρατών-μελών.
Οι πρωτεύουσες της Ε.Ε. συμφώνησαν ότι τα δάνεια μπορούν να δαπανηθούν σε αμυντικά προϊόντα των οποίων τουλάχιστον το 65% της αξίας των εξαρτημάτων προέρχεται από εταιρίες στην Ε.Ε., στην Ουκρανία, στην Ισλανδία, στο Λιχτενστάιν, στη Νορβηγία και την Ελβετία.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η δημιουργία του νέου ευρωπαϊκού ταμείου «δανείων για αμυντικό εξοπλισμό» ανοίγει νέες δυνατότητες, αλλά και προκλήσεις για την Ελλάδα στον τομέα της άμυνας και της εξωτερικής πολιτικής.
Από τη μια πλευρά, η Αθήνα αποκτά πρόσβαση σε έναν κοινό ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοδότησης, που μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και της αμυντικής βιομηχανίας, μειώνοντας τη σχετική εξάρτηση από εθνικά κονδύλια και εξωτερικούς προμηθευτές. Η δυνατότητα κοινών ευρωπαϊκών προμηθειών ενισχύει επίσης τη διαλειτουργικότητα και την, κατά κάποιον τρόπο, ενοποίηση των ευρωπαϊκών στρατευμάτων, κάτι που ευνοεί την Ελλάδα, ιδίως στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, η πιθανή εμπλοκή της Τουρκίας στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας που ενισχύει την τουρκική αμυντική βιομηχανία προκαλεί σοβαρές επιφυλάξεις, καθώς συνδέεται με ζητήματα κυριαρχίας, ασφάλειας και γεωπολιτικής σταθερότητας. Η ελληνική διπλωματία έχει ζητήσει ρητές δικλίδες ασφαλείας, ώστε κάθε τουρκική συμμετοχή να είναι αυστηρά ελεγχόμενη, αιρετή και συνοδευόμενη από συγκεκριμένες πολιτικές δεσμεύσεις της Αγκυρας, κυρίως σε ζητήματα Κυπριακού, θαλάσσιων ζωνών και σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου.
Στο πολιτικό επίπεδο, η Αθήνα καλείται να κινηθεί προσεκτικά αλλά αποφασιστικά, αξιοποιώντας τη συμφωνία ως μοχλό ενίσχυσης της εθνικής άμυνας, αλλά και ως εργαλείο πίεσης για σεβασμό των ευρωπαϊκών αξιών και της κυριαρχίας των κρατών-μελών.
