Δευτέρα, 5 Δεκεμβρίου 2022

Τα βιβλία και η διάδοσή τους στα χρόνια της αρχαιότητας

Οι συγγραφείς, η παραγωγή των αντιγράφων και οι βιβλιοθήκες

Συντάκτης: Newsroom

Δημοσίευση:

Γράφει ο Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς

Συνήθως κάνουμε λόγο για τα βιβλία στην σύγχρονη εποχή και μόνον σε επιστημονικές μελέτες γίνονται αναφορές περί των βιβλίων στους αρχαίους ελληνικούς χρόνους. Ευκαιρίας δοθείσης, λόγω του εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας Βιβλίου, ανασύρουμε ορισμένα στοιχεία για την περίοδο αυτή, δηλαδή την αρχαιότητα, όταν το βιβλίο διαδιδόταν είτε προφορικά είτε μέσω αντιγράφων.

Για τον προφορικό λόγο, ο αείμνηστος Σωκράτης Κουγέας, παραδίδει ως πιο χαρακτηριστική περίπτωση αυτήν του ιστορικού Ηρόδοτου. Διαβάζοντας σε μια γιορτή των Ολυμπίων αποσπάσματα από το δικό του ιστορικό έργο, είδε μεταξύ των ακροατών ένα παιδάκι. Είχε συγκινηθεί απ’ όσα άκουγε ώστε άρχισε να κλαίει. Προέβλεψε λοιπόν πως αυτό το παιδί θα γινόταν μεγάλη φυσιογνωμία της ελληνικής διανόησης.

Θουκυδίδης

Αυτό το παιδάκι δεν ήταν άλλος από τον Θουκυδίδη! Εξάλλου, μέσω αντιγράφων διαδόθηκαν ο Δημοσθένης, ο Θουκυδίδης και άλλοι συγγραφείς της αρχαιότητας. Αλλά το βιβλίο, στον 5ο προ Χριστού αιώνα έκανε την εμφάνισή του στην Ελλάδα σε βιβλιοπωλεία που λειτουργούσαν ή σε βιβλιοκαπηλεία!

Στην απολογία του ο Σωκράτης ισχυρίστηκε ότι τα βιβλία του Αναξαγόρα ήταν εκτεθειμένα στα βιβλιοπωλεία, όπου συναθροίζονταν οι λόγιοι. Σε ένα απ’ αυτά τα βιβλιοπωλεία ο εκ Κιτίου έμπορος Ζήνων βρήκε τα απομνημονεύματα του Ξενοφώντος. Το διάβασμά τους του έκανε τόση εντύπωση, ώστε εγκατέλειψε το εμπόριο και εξελίχθηκε σε αρχηγό φιλοσοφικής σχολής.

Το ότι υπήρχε το βιβλίο στην αρχαιότητα αποδεικνύεται και από τον Αριστοφάνη ο οποίος στους περίφημους «Βατράχους» του αναφέρει ότι ο Διόνυσος ταξιδεύοντας πήρε και ένα βιβλίο του Θουκυδίδη. Στην αρχαιότητα ωστόσο υπήρχαν μικρές βιβλιοθήκες, ενώ αργότερα αναφέρονται οι μεγάλες, όπως της Αλεξανδρείας με 500.000 τόμους που κάηκε το 47 προ Χριστού από τον Καίσαρα.

Η εικόνα της βιβλιοθήκης αυτής και τα συγκεντρωμένα βιβλία αποτέλεσαν τα πρώτα θεμέλια της εκδοτικής επιστήμης που εξελίχθηκε αργότερα. Επίσης αξιόλογη ήταν η βιβλιοθήκη της Περγάμου με 200.000 τόμους.

Οι Ρωμαίοι εισάγοντας στη χώρα τους τον ελληνικό πολιτισμό, κόμισαν ως λάφυρα βιβλία, ενώ μικρότερες βιβλιοθήκες καταγράφονται στους Δελφούς, τη Σμύρνη, την Αλικαρνασσό και την Κωνσταντινούπολη.

Ωστόσο παραλλήλως με τις δημόσιες υπήρχαν και ιδιωτικές βιβλιοθήκες.

Στην Ελλάδα της παλαιότερης εποχής σημειώνονταν κι οι σνομπ βιβλιόφιλοι και βιβλιοφάγοι, τους οποίους μαστιγώνοντας ο Λουκιανός αποκαλούσε «απαίδευτους και πολλά βιβλία ωνουμένους»!

Ο Αττικός και οι δούλοι που έγραφαν επί ώρες

Η λειτουργία των βιβλιοθηκών και η κίνηση του βιβλίου είναι φανερό ότι είχε δημιουργήσει την ανάγκη μεθόδου για τη διατήρηση του πολλαπλασιασμού και καλύτερης εμφάνισής τους. Ο Αττικός ήταν εκείνος που κλήθηκε από τη Ρώμη για να επιβλέψει την καλύτερη αντιγραφή των βιβλίων που υπήρχαν.

Έτσι, τα αποκαλούμενα αττικά απόγραφα ήταν «οι πατέρες των καλύτερων χειρογράφων». Δούλοι λόγιοι στη Ρώμη έγραφαν καθ’ υπαγόρευση. Υπολογίζεται μάλιστα ότι εκατό δούλοι τέλειωναν ένα βιβλίο όπως τα Απομνημονεύματα του Ξενοφώντος, γράφοντας επί δεκαεπτά ώρες την ημέρα!

Κικέρων

Κάποτε ο Κικέρων καυχήθηκε ότι χάρη στον αριθμό των δούλων αντιγραφέων, όλη η Ρώμη έμαθε για την κατηγορία εναντίον του Καταλίνα. Με το σύστημα των αντιγράφων λοιπόν, στα οποία βεβαίως παρεισέφρεαν και σφάλματα που προέρχονταν από ακουστική απάτη, πολλαπλασιαζόταν το βιβλίο στην αρχαιότητα και στην εποχή της Ρωμαϊκής κυριαρχίας.

Από τότε υπήρχαν και οι εκδότες, οι οποίοι πρόσεχαν την εξωτερική τους εμφάνιση και φρόντιζαν να μην γίνονται σφάλματα κατά την αντιγραφή τους. Όσο για τους συγγραφείς το μόνο που τους ενδιέφερε ήταν τα αντίγραφα που θα έστελναν ως δώρα στους φίλους και άλλους συγγραφείς. Εξάλλου, τότε τα βιβλία δεν ήταν ακριβά και η τιμή τους επηρεαζόταν από την καλλιτεχνική τους επιμέλειά τους.

Δείτε περισσότερα:

Ακολουθήστε το newsbreak.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο newsbreak.gr

ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΤΟ APP ΤΟΥ NEWSBREAK

Ακολουθήστε μας στο Youtube!

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Η συγκλονιστική ανταπόκριση του BBC από την Πλατεία Συντάγματος τη Ματωμένη Κυριακή του ’44

Υπάρχει ένα μοναδικό ηχητικό ντοκουμέντο από την Κυριακή του '44 που άρχισαν τα Δεκεμβριανά....

Τι έγραφαν οι Αθηναϊκές εφημερίδες μια ημέρα πριν τον αιματηρό Δεκέμβρη του ’44

Την Αθήνα τη... σεβάστηκαν οι Ιταλοί, τη σεβάστηκαν οι Γερμανοί, αλλά δυστυχώς δεν τη...

Ρόζα Εσκενάζι: Το σπάνιο βίντεο από την πρώτη της τηλεοπτική εμφάνιση και οι γρίφοι...

Σάρα Σκινάζι, Σάρα Ζαρντινίδη, Ρόζα Εσκενάζι και στο τέλος Ροζαλία Εσκενάζι. Αυτά είναι τα ονόματα...

Μουντιαλ: Το εισιτήριο του Κατάρ για συμμετοχή στις αποφάσεις για το μέλλον του κόσμου!

Υπάρχει σοβαρός άνθρωπος που να πιστεύει ότι ένα κράτος, έστω και πάμπλουτο, πετά 220...

Φρέντι Μέρκιουρι: Σε 46 χρόνια πρόλαβε να τα ζήσει όλα

Ήταν 24 Νοεμβρίου 1991, όταν ανακοινώθηκε ότι ο Φρέντι Μέρκιουρι κατέληξε στα 46 του...

Η πρώτη δωροδοκία σε Μουντιάλ είχε χρώμα ελληνικό!

Αυτές τις μέρες γίνεται πολύς λόγος για τον τρόπο που το Κατάρ πήρε τη...

Το σπάνιο βίντεο του Βασίλη Τσιτσάνη να τραγουδά τη «Συννεφιασμένη Κυριακή» και η διαμάχη...

Αποτελεί διαμάντι της λαϊκής μουσικής, κορυφαία, ίσως στιγμή, έμπνευσης του Βασίλη Τσιτσάνη. Κι όπως...

Σε ποιον ανήκει η προτομή-σύμβολο στο προαύλιο του Πολυτεχνείου

Είναι το σημείο όπου κάθε χρόνο, χιλιάδες πολίτες αφήνουν ένα λουλούδι, ή καταθέτουν στεφάνι,...

ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ: «Έτσι έφερα την εικόνα της Παναγίας Σουμελά στην Ελλάδα»

Αυτές τις μέρες συμπληρώνονται 91 χρόνια από τον επαναπατρισμό ενός από τα σημαντικότερα θρησκευτικά...

Η απαγωγή του Βασίλη Αυλωνίτη και τα γράμματα στη γυναίκα του

Ο Βασίλης Αυλωνίτης μπορεί να έχει φύγει χρόνια από τη ζωή, αλλά παραμένει «ζωντανός»...

Η τελευταία ανταπόκριση από το Μέτωπο ενώ ο δημοσιογράφος ήταν ήδη νεκρός!

Στις μέρες μας το δημοσιογραφικό επάγγελμα περνά κρίση. Ο κόσμος δεν έχει σε εκτίμηση...

«Πόλεμος» για τις κυκλοφορίες στην Αθήνα του 1955

Ο Νοέμβριος του 1955 ήταν γεμάτος σοβαρά πολιτικά γεγονότα. Ο αγώνας της ανεξαρτησίας στην...

Η μνημειώδης επέμβαση με blanco στο στήθος της Αλίκης Βουγιουκλάκη!

Μια ζωή η Αλίκη Βουγοουκλάκη ήταν η εθνική μας σταρ, αλλά αυτός ο τίτλος...

Όταν ο Μητσοτάκης παρακολουθούσε τον βασικό εσωκομματικό αντίπαλο και υπουργό του

Λένε ότι η Ιστορία διδάσκει, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις κάποιοι είναι... ανεπίδεκτοι μαθήσεως. Το...

Η «Λορελάι» που προκάλεσε τον πρώτο αντι-γερμανικό μένος στην Ελλάδα

Η «Λορελάι» στη γερμανική κουλτούρα είναι μια σειρήνα που απογοητευμένη από έναν άτυχο έρωτα...

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΒΙΝΤΕΟ

Σχολιαστε το αρθρο

Tο newsbreak.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο το οποίο είναι σχετικό με το θέμα στο οποίο αναφέρεται το άρθρο. Ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δε σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές και διατηρούμε το δικαίωμα να μην δημοσιεύουμε συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια όπου τα εντοπίζουμε. Σε κάθε περίπτωση ο καθένας φέρει την ευθύνη των όσων γράφει και το newsbreak.gr ουδεμία νομική ή άλλη ευθύνη φέρει.

ΔΗΜΟΦΙΛΗ

«Βόμβα» από Αμερικανό επιστήμονα: Ο νέος κορωνοϊός κατασκευάστηκε και διέρρευσε από τη Γουχάν με ευθύνη των ΗΠΑ!

Μια γενετικά τροποποιημένη ασθένεια που κατασκευάστηκε με αμερικανικά κεφάλαια...

Σέρρες: Παιδί γνωστού γιατρού ο 11χρονος που σκοτώθηκε μετά από έκρηξη στο λεβητοστάσιο – Τι οδήγησε στην τραγωδία

Συντετριμμένος ο πατέρας του παιδιού - «Διαφωνούσα με το έργο» λέει ο διευθυντής του σχολείου

Στο γηροκομείο η Ρένα Κουμιώτη – Δεν ξέρει ότι πέθανε ο γιος της

Στο Γηροκομείο Αθηνών, σε διπλανά δωμάτια με τη μεγάλη...

«Χειροβομβίδα» από τον καθηγητή Βιοχημείας Κωνσταντίνο Πουλά: «Ο ιός ήταν προσπάθεια πειραματική και συνεργάζονταν και Έλληνες»

Υποστήριξε ακόμα ότι δεν μπορεί να χτιστεί τείχος ανοσίας και πως οι μαζικοί εμβολιασμοί προκαλούν μεταλλάξεις

NEWSROOM