Τρίτη, 31 Ιανουαρίου 2023

6 Αυγούστου: Η γιορτή των σταφυλιών

Από τις αρχαίες «απαρχές» στους αμπελώνες των Αθηνών

Συντάκτης: Newsroom

Δημοσίευση:

Αφού το σταφύλι υπήρξε από τα κυριότερα προϊόντα του τόπου μας, ανάλογες ήταν οι λαϊκές δοξασίες και τα έθιμα που το συνόδευαν. Άλλα έθιμα και δοξασίες τηρούνταν όταν ωρίμαζαν τα πρώτα σταφύλια και ήταν έτοιμα για κατανάλωση και άλλα όταν παραωρίμαζαν και έφταναν στην εποχή του ευλογημένου τρύγου. Η εποχή του τρύγου έχει περιγραφεί και υμνηθεί.

  • Γράφει ο Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς

Διαθέτουμε πλούσια και σημαντικά κείμενα, από την αρχαιότητα ακόμη, για τα τρυγήματα και τους τρύγους. Δεν ισχύει όμως το ίδιο για την εποχή που ωρίμαζε το πρώτο σταφύλι, παρά το γεγονός ότι μέχρι πριν λίγες δεκαετίες ακόμη στην Αττική -και ιδιαίτερα στην Αθήνα- συνεχιζόταν προσαρμοσμένο στη χριστιανική πραγματικότητα το πανάρχαιο έθιμο των «απαρχών», όπως αποκαλούνταν οι πρώτοι ώριμοι καρποί που προσφέρονταν στους θεούς.

Στις εκκλησίες

Όπως διέσωσε ο Καθηγητής Παν. Τρεμπέλας, η Εκκλησία μας υιοθέτησε τις αρχαίες «απαρχές» όχι με τη μορφή θυσίας αλλά προσφοράς, που αποστελλόταν στον οίκο του επισκόπου και των πρεσβυτέρων. Αργότερα άρχισαν οι «απαρχές» να προσάγονται στις εκκλησίες και στις 6 Αυγούστου να διαβάζεται από τους ιερείς ιδιαίτερη ευχή για να καταξιώσει ο Θεός «τοις αιωνίοις θησαυροίς εναποθέσθαι ταύτα». Και η λαϊκή σοφία φρόντιζε με ένα δίστιχό της να ειδοποιεί: «Τζίτζικας ελάλησε/ μαύρη ρώγα γυάλισε».

Αλλά επειδή προφανώς δεν ήταν δυνατόν o τζίτζικας να ξεκινά πάντα την ίδια ημέρα, οι παλιοί Αθηναίοι υπολόγιζαν επίσημα ως ημέρα της αρχής των σταφυλιών τη γιορτή του Σωτήρος, δηλαδή την 6η Αυγούστου. Μέχρι εκείνη την ημέρα, ένας άγραφος νόμος απαγόρευε στους παλαιούς Αθηναίους να καταναλώνουν σταφύλια. Και η απαγόρευση ίσχυε μέχρι την παραμονή της γιορτής, οπότε και δοκίμαζαν τα σταφύλια για να γιορτάσουν ανήμερα του Σωτήρος το γεγονός.

Κοπέλα με σταφύλια, έργο Επαμεινώνδα Θωμόπουλου.

Κάθε οικογενειάρχης που είχε κτήματα στην Αθήνα πήγαινε την παραμονή στ’ αμπέλια με όλη τη φαμίλια του. Μπροστά εκείνος με το γαϊδουράκι και πεζοί πίσω οι υπόλοιποι. Ο νοικοκύρης έκοβε τα καλύτερα και πιο ώριμα σταφύλια και οι άλλοι του εύχονταν: «Και του χρόνου! Και καλά κρασιά!». Από τα διαλεγμένα σταφύλια, τα ωραιότερα έμπαιναν σε καλαθάκι, ενώ τα υπόλοιπα κατανάλωνε η οικογένεια, σε κατάσταση ευθυμίας, με χαρές και παιχνίδια. Αυτή η γιορτή ήταν αυστηρά οικογενειακή. Τον χορό έσερνε η μεγαλύτερη κόρη του κτηματία, ενώ η γιορτή είχε το δικό της τραγούδι: «Ήρθε πάλι ο Αύγουστος/ στα ολοπράσινα ντυμένος/ κι όλους κοιτάει γελαστός/ μήνας ευτυχισμένος. / Ήρθε πάλι ο Αύγουστος / σταφύλια φορτωμένος σ’ όλους μοιράζει απ’ αυτά /με ρόδα ραντισμένος».

Την επομένη, του Σωτήρος, η οικογένεια πήγαινε στην εκκλησία κομίζοντας «προσφορές». Κουβαλούσε κρασί, λάδι και λιβάνι, αλλά κυρίως το καλαθάκι με τα πρώτα διαλεχτά σταφύλια.

Φωτ. συλλογή Νικ. Πολίτη.

Η ευλογία

Ο οικογενειάρχης άφηνε το καλάθι μπροστά στην εικόνα του Χριστού, ενώ ο παπάς το ευλογούσε στο τέλος της λειτουργίας, παρακαλώντας τον Θεό για πλούσια σοδειά.

Κάθε οικογενειάρχης έπαιρνε το αντίδωρο και το καλάθι, άφηνε λίγα σταφύλια στον ιερέα και γύριζε στο σπίτι, όπου όλοι εύχονταν «καλή σοδειά» και κατανάλωναν τα «πρωτοστάφυλα». Ανταλλάσσονταν ευχές και οι επισκέπτες απολάμβαναν τα νέα σταφύλια και καλό παλιό κρασί που φυλασσόταν στο κατώγι.

Οι αρραβωνιασμένοι εκείνη την ημέρα επισκέπτονταν το σπίτι της αρραβωνιαστικιάς. Η οικογένεια του κοριτσιού υποδεχόταν στην πόρτα την οικογένεια του νέου που φιλούσε τα χέρια των γονιών της. Τα αδέλφια έριχναν τριαντάφυλλα και εύχονταν κάθε ευτυχία. Τις παραδοσιακές αυτές γιορταστικές συνήθειες απεικόνισαν με τη γραφίδα τους και οι περιηγητές που επισκέπτονταν την Ελλάδα πριν από την Επανάσταση του 1821.

Η σκηνή συνεχιζόταν στο σπίτι του κοριτσιού, όπου οι διπλές ευχές για καλή σοδειά και καλή ζωή διαδέχονταν η μία την άλλη. Το νέο κορίτσι, αφού πρόσφερε φρέσκα σταφύλια, τράταρε τους επισκέπτες παλιό κρασί και ένα γλύκισμα που είχε φτιάξει με τα χέρια της. Στα σπίτια όλων των κτηματιών των Αθηνών δινόταν πλούσιο γεύμα στα μέλη της οικογένειας, χωρίς καλεσμένους. Ο γηραιότερος ευχόταν «νάναι καλή και μεγάλη η σοδειά».

Η διαδικασία του τρύγου ήταν γιορτή για τους παλαιούς Αθηναίους. Φωτ. συλλογή Νικ. Πολίτη.

Κατά το ηλιοβασίλεμα οι Αθηναίοι μαζεύονταν στις πλατείες και έσερναν τον χορό με συνοδεία ντόπιων οργάνων. Ο εορτασμός αυτός ήταν όμοιος με εκείνους των Κούλουμων και της Τρίτης του Πάσχα (Ρουσάλια). Τα κορίτσια φόραγαν τα καλύτερα φορέματά τους και ο χορός βαστούσε έως αργά τη νύχτα. Μετά στα σπίτια, το δείπνο ήταν εύθυμο και ακούγονταν και κλέφτικα τραγούδια που έσχιζαν την ησυχία μέχρι τα μεσάνυχτα.

Το τέλος

Τα έθιμα της 6ης Αυγούστου τηρούνταν αυστηρά στην Αθήνα στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Διατηρήθηκαν και για κάμποσα χρόνια μετά την απελευθέρωση. Σχεδόν στερεότυπα όλο τον 19ο αιώνα οι εφημερίδες έγραφαν την είδηση: «Σήμερον εις τους ναούς ευλογούνται αι ευλογημέναι σταφυλαί και αναγινώσκεται υπό του ιερέως η ωρισμένη ευχή. Κατά το έθιμον διανέμονται τοις εκκλησιαζομένοις ολίγοι βότρυς μετά την ανάγνωσιν της ευχής». Το όμορφο έθιμο της γιορτής των πρώτων σταφυλιών κρατούσε ακόμη τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Χάθηκε ήρεμα, μαζί με τους κτηματίες της, που είχαν και καλλιεργούσαν τα αμπέλια τους στην ευλογημένη γη.

Δείτε περισσότερα:

Ακολουθήστε το newsbreak.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο newsbreak.gr

ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΤΟ APP ΤΟΥ NEWSBREAK

Ακολουθήστε μας στο Youtube!

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Αριθμομνήμονες: Τους έβαλαν στην άκρη τα κομπιούτερ, αλλά μέχρι τότε έζησαν στιγμές μεγαλείου και...

Είναι από τα επαγγέλματα που σάρωσε η τεχνολογία. Κάποτε οι αριθμομνήμονες, οι άνθρωποι δηλαδή...

Πως ο ηθοποιός Δημήτρης Μυράτ ξεκίνησε ως ποδοσφαιριστής και γλίτωσε το ξύλο, ως διαιτητής,...

Πολλοί κορυφαίοι ηθοποιοί στα νιάτα τους πέρασαν από τα ποδοσφαιρικά γήπεδα. Είναι γνωστό ότι...

Διαχρονική η δυσφορία της εξουσίας για τους καλλιτέχνες – Τι πίστευε η κυβέρνηση το...

Η εξουσία δεν αντέχει την κριτική. Η κάθε λογής εξουσία. Πολύ περισσότερο τη σάτιρα...

Η ταινία που δεν πίστεψε ούτε ο Φίνος, έθαψε η κριτική, αλλά παιζόταν για...

Ήταν Δευτέρα 23 Ιανουαρίου 1950 όταν σε τρεις Αθηναϊκούς κινηματογράφους και δύο της Θεσσαλονίκης...

Ο Νίκος Ξανθόπουλος… παιδί της ΑΕΚ και του αθλητισμού

Πριν γίνει το «παιδί του λαού», ο Νίκος Ξανθόπουλος ήταν «παιδί της ΑΕΚ». Γεννημένος...

Ο σεισμός των 10 ρίχτερ που δεν κατάλαβε κανείς!

Η Ελλάδα είναι σεισμογενής χώρα γνωστό αυτό. Οι ειδικοί μας λένε ότι «πρέπει να...

Η… ρεπόρτερ Αλίκη Βουγιουκλάκη γράφει για το γάμο της!

Στις 18 Ιανουαρίου 1965 οι Δελφοί ήταν το κέντρο του καλλιτεχνικού κόσμου. Μπορεί να...

Η παρακολούθηση Καραμανλή και η ρελάνς της τότε κυβέρνησης!

Η ΕΥΠ δεν έχει το προνόμιο των παρακολουθήσεων. Πολύ πριν βγουν τα υπερσύγχρονα συστήματα...

Η τελευταία κηδεία με βασιλικές τιμές στην Ελλάδα μέσα από σπάνια φιλμ και εφημερίδες...

Ο τελευταίος Βασιλιάς που θάφτηκε με τιμές αντάξιες του αξιώματός του ήταν ο Παύλος...

Πώς ο Ωνάσης αγόρασε το Καζίνο του Μονακό και πώς του το πήρε ο...

Υπάρχει μια εταιρία στο Μονακό. Ο τίτλος της είναι: «Εταιρεία Θαλασσίων Λουτρών», ακούγεται εξαιρετικά...

Η «τελετή» που κανείς δεν θέλει να θυμάται – Η μέρα που Γάλλοι και...

Η Σημαία κάθε χώρας είναι Ιερό σύμβολο. Ακόμα και στις ήττες υποστέλλεται με ειδικό...

Η «πριβέ» κηδεία της Φρειδερίκης, τα ονόματα των 157 προσκεκλημένων και το πρωτοσέλιδο που...

Ο Φεβρουάριος του 1981 ήταν ένας πολύ κακός μήνας σε μια εξαιρετικά κακή χρονιά...

Το χρυσό Ολυμπιακό μετάλλιο του Κωνσταντίνου, το έγχρωμο φιλμ, ο Ωνάσης, η Κάλλας και...

Το 1960 ο Κωνσταντίνος ήταν Διάδοχος του ελληνικού θρόνου. Στα 20 χρόνια του, έζησε...

Παύλος και Φρειδερίκη, ο γάμος τους στην Αθήνα το 1938 μέσα από φιλμ της...

Ήταν 9 Ιανουαρίου του 1938 όταν η Αθήνα σημαιοστολίστηκε για να υποδεχτεί τους υψηλούς...

Το… χιλιοτραγουδισμένο «βαπόρι από την Περσία» και η αληθινή του ιστορία – Ο μόνος...

Υπάρχει ένα τραγούδι. Το «βαπόρι απ' την Περσία» που το ξέρουν όλοι, ή σχεδόν...

Σχολιαστε το αρθρο

Tο newsbreak.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο το οποίο είναι σχετικό με το θέμα στο οποίο αναφέρεται το άρθρο. Ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δε σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές και διατηρούμε το δικαίωμα να μην δημοσιεύουμε συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια όπου τα εντοπίζουμε. Σε κάθε περίπτωση ο καθένας φέρει την ευθύνη των όσων γράφει και το newsbreak.gr ουδεμία νομική ή άλλη ευθύνη φέρει.

ΔΗΜΟΦΙΛΗ

Κραυγή αγωνίας από τον Τέρη Χρυσό: «Θέλω να πεθάνω για να λυτρωθώ»

Κραυγή απόγνωσης και απελπισίας από τον τραγουδιστή Τέρη Χρυσό...

Σείστηκε η Λάρισα από την παρουσίαση του βιβλίου του Άρη Πορτοσάλτε

Δεν ήταν επεισόδιο από τα Looney Tunes, αλλά παρουσίαση...

«Πιάστηκε» με ναρκωτικά ο γιος του Τάκη Θεοδωρικάκου

Την ώρα που βρίσκεται στα άκρα η κόντρα ΣΥΡΙΖΑ-Θεοδωρικάκου,...

Σοκ στη Φλώρινα: 48χρονος πατέρας κατέρρευσε και πέθανε σε χιονοδρομικό κέντρο!

Tεράστια αναταραχή επικράτησε χθες στο χιονοδρομικό κέντρο Βίγλας Πισοδερίου,...

Oλυμπία Γλύξμπουργκ: Τα χρήματα που ξοδεύει για την εμφάνισή της ζαλίζουν

Ο Παύλος Γλύξμπουργκ και η Μαρί Σαντάλ Μίλερ έχουν...

Βούλωσε… στόματα η «αμόρφωτη τραγουδιάρα»

Η «αμόρφωτη τραγουδιάρα» πήρε πτυχίο και, μάλιστα, με βαθμό...

Νεκρός ο 29χρονος υποσμηναγός Μάριος – Μιχαήλ Τουρούτσικας – Ήταν συγκυβερνήτης του μοιραίου Phantom

Τραγωδία στην Ανδραβίδα - Συνεχίζονται οι έρευνες για τον 31χρονο κυβερνήτη
spot_img

NEWSROOM