Στις 21-22 Ιουλίου ο Αμερικανός επιχειρηματίας Bryan Johnson (Μπράιαν Τζόνσον) βγήκε στο X και ανακοίνωσε ότι «μόλις κλωνοποίησε τον εαυτό του… ως νεογέννητο». Το «baby-Bryan», όπως το βάφτισε, ζει προς το παρόν σε ένα τρυβλίο Petri. Η είδηση πέρασε από το UNILAD και δεκάδες άλλα μέσα με τίτλους που μιλούσαν για «κλωνοποίηση νεογέννητου». Και φυσικά ξεσήκωσε θόρυβο.
Ας δούμε όμως τι ακριβώς συνέβη και ποιος είναι ο άνθρωπος πίσω από την ανακοίνωση.
Ο βιοχάκερ δεν είναι τίποτα άλλο από αυτόν που προσπαθεί να «χακάρει» το σώμα του. Να παρέμβει, να βελτιώσει, να βελτιστοποιήσει τη βιολογία του με κάθε διαθέσιμο μέσο. Οι περισσότεροι μένουν στα ήπια: μετράνε τον ύπνο τους, παίρνουν συμπληρώματα, ακολουθούν αυστηρές δίαιτες και γυμνάζονται μεθοδικά.
Υπάρχουν όμως και οι ακραίοι. Αυτοί που δοκιμάζουν πειραματικές θεραπείες, εμφυτεύματα, γενετικές παρεμβάσεις και ξοδεύουν εκατομμύρια για συνεχείς εξετάσεις και πρωτόκολλα. Ο Bryan Johnson ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία. Έχει μετατρέψει τον εαυτό του σε ζωντανό πείραμα με μοναδικό στόχο να ζήσει όσο γίνεται περισσότερο ή και για πάντα.
Έτσι προσπάθησε να κλωνοποιήσει τον εαυτό του
Με αυτόν τον «κλώνο», ισχυρίστηκε, θα μπορεί να γίνει ο ίδιος το δικό του «blood boy». Να δοκιμάζει θεραπείες πάνω του, να μεγαλώνει όργανα για μεταμόσχευση και να εγχέει νεαρά κύτταρα στον οργανισμό του. Η ανακοίνωση ήρθε λίγες μέρες μετά τη δημόσια αποκάλυψη ότι πάσχει από αυτοάνοση γαστρίτιδα – μια χρόνια και ανίατη κατάσταση. Ο ίδιος παρουσίασε το νέο εγχείρημα ως απάντηση στην ασθένεια και ως ακόμη ένα βήμα προς την αναστροφή της γήρανσης.
Η πραγματικότητα, βέβαια, είναι πολύ πιο πεζή. Αυτό που περιέγραψε δεν είναι κλωνοποίηση ανθρώπου με την κλασική έννοια. Είναι επαναπρογραμματισμός ώριμων κυττάρων του αίματός του σε επαγόμενα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα (iPSCs) με τους παράγοντες Yamanaka.
Και όταν λέει ότι το «baby-Bryan» ζει σε τρυβλίο Petri, εννοεί απλώς μια καλλιέργεια αυτών των κυττάρων μέσα σε εργαστηριακό πιατάκι με θρεπτικό μέσο. Δεν υπάρχει μωρό. Δεν υπάρχει έμβρυο. Δεν υπάρχει δεύτερο ανθρώπινο ον. Υπάρχει μόνο μια ομάδα κυττάρων σε εργαστηριακό δίσκο που θεωρητικά μπορούν να διαφοροποιηθούν σε διάφορους ιστούς.
Η τεχνολογία είναι υπαρκτή και βραβευμένη με Νόμπελ το 2012. Ο Johnson, όμως, επέλεξε σκόπιμα τη γλώσσα του «κλώνου» και του «νεογέννητου». Και αυτή η επιλογή λέξεων δεν είναι τυχαία.
Πώς έφτασε να κλωνοποιήσει τον εαυτό του
Για να καταλάβει κανείς το βάθος της υπόθεσης, πρέπει να δει από πού έρχεται ο άνθρωπος. Γεννήθηκε στις 22 Αυγούστου 1977 στο Provo της Γιούτα. Μεγάλωσε σε μορμονική οικογένεια που διαλύθηκε νωρίς. Οι γονείς του χώρισαν και έζησε με τη μητέρα και τον πατριό του. Στα δεκαεννιά του έκανε την υποχρεωτική μορμονική ιεραποστολή στο Εκουαδόρ, όπου ήρθε σε επαφή με συνθήκες ακραίας φτώχειας.
Επέστρεψε αποφασισμένος να κάνει κάτι μεγάλο. Σπούδασε International Studies στο Brigham Young και μετά MBA στο Booth του Σικάγου. Το 2007 ίδρυσε την Braintree. Το 2012 αγόρασε το Venmo και έναν χρόνο αργότερα η PayPal εξαγόρασε το σύνολο για 800 εκατομμύρια. Ο Johnson βγήκε με περίπου 300 εκατομμύρια καθαρά.
Μετά ήρθαν η Kernel και το OS Fund. Παράλληλα όμως η προσωπική του ζωή κατέρρεε. Βαθιά κατάθλιψη, κιλά, κακές συνήθειες. Αυτή την περίοδο αργότερα θα την παρουσιάσει ως τον λόγο που αποφάσισε να μετατρέψει τον εαυτό του σε πείραμα. Το 2021 ανακοίνωσε το Project Blueprint. Δεν ήταν απλώς ένα πρόγραμμα υγείας. Ήταν μια συστηματική, εξαντλητική προσπάθεια να μετρήσει και να αναστρέψει τη βιολογική ηλικία κάθε οργάνου του σώματός του. Κόστος περίπου δύο εκατομμύρια δολάρια τον χρόνο.
Πάνω από τριάντα γιατροί και επιστήμονες να παρακολουθούν δεκάδες βιοδείκτες. Καθημερινότητα στρατιωτική: ξύπνημα στις 4:30, όλα τα γεύματα πριν τις 11 το πρωί, ύπνος στις 8:30, αυστηρή vegan διατροφή, δεκάδες συμπληρώματα, κόκκινο φως, σάουνα, υποξία, ασκήσεις και αδιάκοπες μετρήσεις.
Το 2023 προχώρησε ακόμη παραπέρα. Μαζί με τον 70χρονο πατέρα του και τον τότε 17χρονο γιο του πήγαν σε κλινική στο Τέξας για τριγενεακή ανταλλαγή πλάσματος. Ο γιος δώρισε περίπου ένα λίτρο αίματος και το πλάσμα του χορηγήθηκε στον πατέρα. Ο Johnson το παρουσίασε ως οικογενειακή πράξη και επιστημονικό πείραμα. Αργότερα παραδέχθηκε ότι δεν εντόπισε μετρήσιμα οφέλη και σταμάτησε. Η εικόνα όμως έμεινε: ένας πλούσιος άνδρας που χρησιμοποιεί τον έφηβο γιο του ως «blood boy».
Η φιλοσοφία πίσω από όλα αυτά ονομάζεται «Don’t Die». Ο θάνατος παρουσιάζεται όχι ως ανθρώπινη πραγματικότητα, αλλά ως τεχνικό πρόβλημα που μπορεί να λυθεί. Ο Johnson έχει μιλήσει ανοιχτά για την επιθυμία να ζήσει για πάντα, να ανεβάσει τη συνείδησή του σε τεχνητή νοημοσύνη και να μετατρέψει το σώμα του σε ανανεώσιμο σύστημα. Το Netflix του αφιέρωσε ντοκιμαντέρ. Και η εταιρεία Blueprint πουλάει ήδη συμπληρώματα, τεστ και τρόφιμα βασισμένα στο πρωτόκολλο του ιδρυτή της.
Η επιστήμη πίσω από τα iPSCs είναι πραγματική και σημαντική. Ο Shinya Yamanaka απέδειξε ότι ώριμα κύτταρα μπορούν να επαναπρογραμματιστούν σε κατάσταση παρόμοια με τα εμβρυϊκά. Άνοιξε δρόμους για την αναγεννητική ιατρική χωρίς να καταστρέφονται έμβρυα. Σήμερα χρησιμοποιείται σε ερευνητικά πρωτόκολλα. Η δημιουργία όμως πλήρως λειτουργικών, μεταμοσχεύσιμων οργάνων παραμένει μακρινός στόχος. Οι επιστήμονες μιλούν για δεκαετίες, όχι για άμεση εφαρμογή.
Ο Johnson παρουσίασε μια καλλιέργεια κυττάρων ως «νεογέννητο κλώνο». Η γλώσσα δεν είναι επιστημονική. Είναι επικοινωνιακή. Δημιουργεί την εντύπωση ότι υπάρχει ήδη ένα δεύτερο ανθρώπινο ον, ένα μωρό-εαυτός που περιμένει να χρησιμοποιηθεί. Στην πραγματικότητα υπάρχει μόνο μια ομάδα κυττάρων σε εργαστηριακές συνθήκες. Η επιλογή των λέξεων αποκαλύπτει την πρόθεση: να παρουσιάσει την ανθρώπινη βιολογία ως κάτι που μπορεί να αναπαραχθεί, να αποθηκευτεί και να καταναλωθεί κατά βούληση.
Από θεολογική σκοπιά βέβαια η υπόθεση θεωρείται χαρακτηριστικό δείγμα τεχνολογικής ύβρεως. Ο άνθρωπος αντιμετωπίζεται ως μηχανή που μπορεί να αναβαθμίζεται αδιάκοπα. Το σώμα γίνεται project, οι βιοδείκτες δείκτες επιτυχίας και ο θάνατος ελάττωμα λογισμικού. Αυτή η λογική οδηγεί αναπόφευκτα στην εμπορευματοποίηση της ζωής, στην εμβάθυνση των ανισοτήτων, ήτοι μόνον οι εξαιρετικά πλούσιοι μπορούν να αντέξουν τέτοια πρωτόκολλα, και στη σταδιακή αποδοχή της ιδέας ότι ορισμένοι άνθρωποι μπορούν να χρησιμοποιούν άλλους, ή εκδοχές του εαυτού τους, ως πηγές ανταλλακτικών.
Η χρήση του ανήλικου γιου ως δότη πλάσματος θεωρήθηκε από πολλούς επικριτές του ως ηθικά αποκρουστική. Ισχυρίζονται αυτοί που κρίνουν ηθικά μία τέτοια πράξη ότι η λογική του «μωρού-κλώνου» ως μελλοντικής τράπεζας οργάνων είναι η φυσική της συνέχεια.
Από ορθόδοξη θεολογική άποψη η καταδίκη είναι ακόμη πιο ριζική. Ο άνθρωπος είναι εικόνα και ομοίωση Θεού. Η ζωή είναι δώρο, όχι ιδιοκτησία. Η ψυχή και το σώμα αποτελούν αδιάσπαστη ενότητα από τη στιγμή της σύλληψης. Η Ορθόδοξη παράδοση έχει εκφράσει επανειλημμένα την αντίθεσή της σε κάθε χειρισμό που αντιμετωπίζει το ανθρώπινο ον ως πρώτη ύλη.
Το σύνθημα «Don’t Die» συγκρούεται ευθέως με την ορθόδοξη αντίληψη για τον θάνατο. Ο θάνατος εισήλθε στον κόσμο ως συνέπεια της πτώσης. Δεν είναι τεχνικό πρόβλημα προς επίλυση με εργαστηριακές μεθόδους, αλλά πραγματικότητα που υπερβαίνεται μόνο μέσω της Ανάστασης. Η προσπάθεια να κατακτηθεί η γήινη αθανασία με τεχνολογικά μέσα αποτελεί μορφή προμηθεϊκής ανταρσίας. Ο άνθρωπος αρνείται την ιδιότητά του ως πλάσματος και επιχειρεί να γίνει δημιουργός του εαυτού του. Η μνήμη θανάτου, κεντρική στην πατερική παράδοση, αντικαθίσταται από την εμμονή στη μέτρηση και τη βελτιστοποίηση.
Η υπόθεση του Bryan Johnson δεν είναι απλώς μια ακόμη εκκεντρική ιστορία από τη Σίλικον Βάλεϊ. Είναι σύμπτωμα μιας βαθύτερης πολιτισμικής μετατόπισης. Όταν ο πλούτος, η τεχνολογία και η άρνηση των ορίων ενώνονται, προκύπτει μια νέα μορφή ειδωλολατρίας: η λατρεία του εαυτού που αρνείται να πεθάνει. Ο Johnson δεν πολεμάει τον θάνατο με την έννοια της ιατρικής προόδου που σώζει ζωές. Πολεμάει την ίδια την ανθρώπινη κατάσταση. Και σε αυτή τη μάχη, από συντηρητική και ορθόδοξη σκοπιά, δεν υπάρχει νίκη – μόνο ηθική πτώση.
Η ζωή δεν είναι project προς βελτιστοποίηση. Είναι μυστήριο που δόθηκε και που θα ζητηθεί πίσω. Όποιος επιχειρεί να το παρακάμψει με τρυβλία Petri και παράγοντες Yamanaka δεν κατακτά την αθανασία. Αρνείται απλώς να παραδεχτεί ότι είναι άνθρωπος.
*Πηγή φωτογραφίας: https://x.com/bryan_johnson
