Στο πεδίο της ψυχικής υγείας, στις πλέον στιγματισμένες και παρεξηγημένες διαγνώσεις συγκαταλέγεται η οριακή διαταραχή προσωπικότητας. Η ίδια η λέξη «οριακή» δημιουργεί μια αίσθηση αστάθειας, ίσως και απειλής. Όμως, τι σημαίνει πραγματικά αυτή η διάγνωση; Και γιατί προκαλεί τόσο έντονη αντίδραση στο άκουσμά της;
- Γράφει η Κέλλυ Χολέβα (Msc), Κλινική Ψυχολόγος–Ψυχοθεραπεύτρια
Από κλινική σκοπιά, η οριακή διαταραχή προσωπικότητας σχετίζεται κυρίως με δυσκολίες στη ρύθμιση του συναισθήματος, στη διαμόρφωση μιας σταθερής εικόνας εαυτού και στη διαχείριση των διαπροσωπικών σχέσεων. Δεν πρόκειται για «δύσκολους ανθρώπους», όπως συχνά απλουστευτικά χαρακτηρίζονται, αλλά για άτομα που βιώνουν τον εσωτερικό τους κόσμο με ιδιαίτερη ένταση, ευαισθησία και συχνά αποδιοργανωτική αστάθεια.
Στην πραγματικότητα, αυτό που παρατηρούμε δεν είναι μια επιλογή συμπεριφοράς, αλλά ένας τρόπος ψυχικής λειτουργίας που έχει διαμορφωθεί μέσα από την αλληλεπίδραση βιολογικών προδιαθέσεων και εμπειριών ζωής — συχνά εμπειριών που σχετίζονται με ασυνέπεια, απόρριψη ή τραυματικές καταστάσεις. Το άτομο καλείται να διαχειριστεί συναισθήματα που εμφανίζονται με μεγάλη ένταση και ταχύτητα, χωρίς να διαθέτει πάντα τα εσωτερικά «εργαλεία» για να τα ρυθμίσει αποτελεσματικά.
Ένα άτομο με αυτή τη διαταραχή μπορεί να μετακινηθεί από τη χαρά στη θλίψη ή από την αίσθηση ασφάλειας στην απόγνωση μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, βιώνοντας αυτές τις αλλαγές ως απόλυτα πραγματικές και κατακλυσμιαίες. Αυτές οι συναισθηματικές μεταβολές δεν είναι αποτέλεσμα αστάθειας χαρακτήρα ή συνειδητής επιλογής. Αντίθετα, αντανακλούν μια δυσκολία στη νευροψυχολογική επεξεργασία και τη ρύθμιση του συναισθήματος. Συχνά συνοδεύονται από έντονο εσωτερικό άγχος, αίσθημα κενού ή φόβο εγκατάλειψης, που μπορεί να ενεργοποιηθεί ακόμη και από μικρά, φαινομενικά ασήμαντα γεγονότα.
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι πίσω από αυτή την ένταση υπάρχει μια ισχυρή ανάγκη για σύνδεση, σταθερότητα και συναισθηματική ασφάλεια. Όταν αυτή η ανάγκη δεν καλύπτεται ή βιώνεται ως απειλούμενη, το άτομο μπορεί να αντιδράσει με τρόπους που φαίνονται δυσανάλογοι, αλλά στην ουσία αποτελούν προσπάθειες διαχείρισης ενός εσωτερικού βιώματος που είναι εξαιρετικά φορτισμένο.
Η οριακή διαταραχή προσωπικότητας είναι μια βαθιά ανθρώπινη δυσκολία στη ρύθμιση συναισθημάτων που βιώνονται πιο δυνατά συγκριτικά με όσο αντέχει το σύστημα του ατόμου. Οι άνθρωποι, δηλαδή με αυτή τη διαταραχή συχνά αισθάνονται τα πάντα στο «τέρμα»: την αγάπη, τον φόβο, την απόρριψη, τη μοναξιά. Αυτό που για κάποιον άλλον είναι μια απλή καθυστέρηση στην απάντηση σε ένα μήνυμα, για εκείνους μπορεί να βιωθεί ως πιθανή εγκατάλειψη. Όχι επειδή «υπερβάλλουν», αλλά επειδή το νευροψυχικό τους σύστημα αντιδρά διαφορετικά.
Πάμε τώρα να δούμε μαζί μύθους και αλήθειες γύρω από τη διαταραχή
-Μύθος: «Οι άνθρωποι με οριακή διαταραχή προσωπικότητας είναι επικίνδυνοι»
-Αλήθεια: Οι περισσότεροι δεν είναι επικίνδυνοι για τους άλλους. Συχνά η ένταση στρέφεται προς τον ίδιο τους τον εαυτό, με αυτοτραυματισμούς ή έντονο στρες.
-Μύθος: «Δεν μπορούν να έχουν σταθερές σχέσεις»
-Αλήθεια: Στις σχέσεις, ναι, μπορεί να υπάρξουν εντάσεις, παρεξηγήσεις ή συναισθηματικές εξάρσεις, αλλά αυτό δεν ακυρώνει την ικανότητά τους για αγάπη. Η αγάπη μπορεί να είναι πιο έντονη, αλλά με κατανόηση και την κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση μπορεί να διαχειριστεί.
-Μύθος: «Δεν θα αλλάζουν ποτέ / δεν θεραπεύεται»
-Αλήθεια: Με συστηματική υποστήριξη, πολλοί άνθρωποι παρουσιάζουν σημαντική βελτίωση. Υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες, που μπορούν να βοηθήσουν στη ρύθμιση συναισθημάτων του ατόμου και στη βελτίωση των διαπροσωπικών του σχέσεων, μέσω ψυχοεκπαίδευσης σε επικοινωνιακές δεξιότητες και τεχνικές διαχείρισης θυμού.
-Μύθος: «Είναι χειριστικοί»
-Αλήθεια: Αυτό που συχνά εκλαμβάνεται ως χειριστική συμπεριφορά είναι μια αγωνιώδης προσπάθεια να διατηρήσουν μια σχέση ζωντανή. Όταν κάποιος φοβάται βαθιά ότι θα τον εγκαταλείψουν, μπορεί να κάνει έντονες προσπάθειες να κρατήσει τον άλλον κοντά. Όχι από πρόθεση ελέγχου, αλλά από φόβο απώλειας.
Συνοψίζοντας, αυτό που μας φοβίζει περισσότερο δεν είναι η ίδια η διαταραχή. Είναι, αφενός, η ένταση των συναισθημάτων, καθώς η συναισθηματική έκφραση σε υψηλή ένταση μας βγάζει από τη ζώνη ασφαλείας μας και αφετέρου το είδος της διαταραχής, οι μύθοι και το στίγμα γύρω από την εν λόγω διαταραχή προσωπικότητας.
Αξίζει, όμως να έχουμε στο μυαλό μας ότι η σύγχρονη ψυχοθεραπεία έχει κάνει σημαντικά βήματα. Υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπευτικές προσεγγίσεις που βοηθούν τα άτομα που πάσχουν από οριακή διαταραχή προσωπικότητας να αναγνωρίζουν, να κατανοούν και να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους. Με χρόνο, συνέπεια και υποστήριξη, πολλοί άνθρωποι βλέπουν ουσιαστική βελτίωση – σε βαθμό που η διάγνωση παύει να τους ορίζει.
Δείτε επίσης:
- Ozempic και σκευάσματα απώλειας βάρους: Είναι αρκετά για να φέρουν την άνοιξη;
- Γιατί ο πόλεμος στο Ιράν μας κάνει να νιώθουμε ανασφάλεια;
