Το σώμα μας είναι φτιαγμένο για να κινείται, αν και τα τελευταία χρόνια περνάμε τις περισσότερες ώρες της ημέρας καθιστοί. Όμως, σύμφωνα όμως με τους ειδικούς, το καθισιό αποτελεί δυνητικά ασθένεια που ευθύνεται για τόσους θανάτους, όσους το κάπνισμα και η παχυσαρκία.
Η πολύωρη καθιστική στάση καταπονεί το μυοσκελετικό σύστημα. Η σπονδυλική στήλη δέχεται ανομοιόμορφες φορτίσεις που οδηγούν σε φθορά των δίσκων, επιφόρτιση των συνδέσμων και των αρθρώσεων και καταπόνηση των μυών που προσπαθούν να προσαρμοστούν στην κακή στάση του σώματος. Η συμπίεση των φλεβών και των νεύρων λόγω καθιστικής ζωής μπορεί να οδηγήσει σε εμφάνιση αντίστοιχα οιδήματος των κάτω άκρων και σε αίσθημα μουδιάσματος.
«Η καθιστική ζωή, αποτελεί ένα ισχυρό προδιαθεσικό παράγοντα για πολλά άλλα προβλήματα και παθήσεις. Πρόσφατες έρευνες συσχετίζουν το καθισιό με την παχυσαρκία, που αποτελεί βασικό παράγοντα για μεταβολικές διαταραχές, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης και για καρδιοπάθειες.
Άλλες μελέτες ενοχοποιούν την καθιστική ζωή για πρόωρη γήρανση, και νευροεκφυλιστικές εγκεφαλικές παθήσεις όπως η άνοια και το Αλτσχάιμερ. Με το καθισιό εκφυλίζονται τα κύτταρα με αποτέλεσμα να εκπίπτουν οι γνωστικές λειτουργίες, του εγκεφάλου, όπως η μνήμη και η συγκέντρωση. Τέλος η καθιστική ζωή έχει συσχετισθεί και με κάποιες μορφές καρκίνου, όπως τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης, των νεφρών, των ωοθηκών και του προστάτη», επισημαίνει ο ειδικός παθολόγος, Κωνσταντίνος Χαλκιάς.
Ακόμα, κι αν κάποιος διαθέτει καθημερινά κάποια ώρα για να γυμνάζεται, δεν φαίνεται να αντισταθμίζει την βλάβη που υφίσταται από την πολύωρη ακινησία σε μια καρέκλα. Η βλάβη που προκαλεί η καθιστική ζωή είναι αθροιστική, ενώ οι ειδικοί αναφέρουν ότι το πρόβλημα ξεκινά μετά από 4 με 5 χρόνια συνεχούς καθισιού.
Δυστυχώς, οι επιπτώσεις της καθιστικής ζωής είναι ανεξάρτητες από την συνολική καλή υγεία του ατόμου ή την παχυσαρκία, καθώς και οι αδύνατοι άνθρωποι που περνούν τις περισσότερες ώρες τις ημέρες «κολλημένοι» σε μια καρέκλα, διατρέχουν ανάλογο κίνδυνο.
«Μάλιστα οι μελέτες δείχνουν ότι όσο περισσότερο είναι αφοσιωμένος κανείς σε μια οθόνη, όπως οι έφηβοι που περνούν χρόνο στον υπολογιστή παίζοντας παιχνίδια, οι εργαζόμενοι σε γραφείο που είναι προσηλωμένοι στον υπολογιστή, ή οι συνταξιούχοι που είναι όλη μέρα στον καναπέ βλέποντας τηλεόραση, διατρέχει μεγαλύτερο κίνδυνο», επισημαίνει ο κ. Χαλκιάς.
Αντίδοτο η κίνηση
Για να προστατευθεί κάποιος από τις συνέπειες της ακινησίας, πρέπει να σηκώνεται κάθε 20 λεπτά έως μισή ώρα από την καρέκλα και να περπατά. Η ειδοποίηση στο κινητό ή ένα ξυπνητήρι ανά τακτά χρονικά διαστήματα, μπορεί να μας υπενθυμίζει ότι πρέπει να σηκωθούμε και να μην ξεχαστούμε μπροστά σε μια οθόνη.
«Τα μικρά διαλείμματα κίνησης, έστω και με λίγα βήματα βοηθούν στην καλύτερη κυκλοφορία του αίματος, προλαμβάνονται τις μικροθρομβώσεις στα αγγεία των κάτω άκρων. Επίσης το περπάτημα βοηθά στην καύση του λίπους, αυξάνει τον μεταβολισμό, τον καρδιακό ρυθμό και βελτιώνει την αναπνευστική λειτουργία και το μυοσκελετικό σύστημα.
Η κίνηση δίνει ερεθίσματα στον εγκέφαλο για να ρυθμίζει τις ζωτικές λειτουργίες καλύτερα, ενώ η ακινησία αδρανεί όλα τα ζωτικά συστήματα», αναφέρει ο κ. Χαλκιάς.
Οι κατευθυντήριες οδηγίες για τη φυσική δραστηριότητα λένε ότι οι ενήλικες θα πρέπει να επιδιώκουν τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης ή 75 λεπτών αερόβιας φυσικής δραστηριότητας έντασης κάθε εβδομάδα. Το περπάτημα μπορεί να ενταχθεί πιο εύκολα από οτιδήποτε άλλο στην καθημερινότητα μας.
Ένας έξυπνος τρόπος εκγύμνασης, στο σπίτι είναι με όργανα αερόβιας γυμναστικής, όπως το στατικό ποδήλατο ή το ελλειπτικό. Μπορούμε να ασκούμαστε, ενώ παρακολουθούμε μια εκπομπή στην τηλεόραση.
«Με αυτόν τον τρόπο, ο χρόνος εκγύμνασης θα κυλάει πιο εύκολα και πιο ευχάριστα, ενώ παράλληλα δεν χρειαζόμαστε επιπλέον χρόνο για άσκηση, κάτι για το οποίο οι περισσότεροι παραπονιούνται λόγω αυξημένων καθημερινών υποχρεώσεων», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Χαλκιάς.
Τι λένε οι έρευνες
Πρόωρος θάνατος
Όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια του καθισιού, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος πρόωρου θανάτου, προειδοποιούν Αμερικανοί επιστήμονες. Ερευνητές των πανεπιστημίων Κολούμπια και Κορνέλ της Νέας Υόρκης, ανέλυσαν στοιχεία για σχεδόν 8.000 άτομα άνω των 45 ετών. Ο χρόνος ακινησίας μετρήθηκε επί μία εβδομάδα με ειδική συσκευή που φορούσαν και στη συνέχεια συσχετίσθηκε με τη θνησιμότητα από οποιαδήποτε αιτία, σε βάθος τετραετίας.
Από τα ευρήματα φάνηκε ότι ο μέσος χρόνος σωματικής ακινησίας μέσα στη μέρα ήταν 12,3 ώρες, από τις περίπου 16 ώρες που ήταν ξύπνιος κανείς μέσα στο 24ωρο. Το μέσο διάστημα σωματικής ακινησίας χωρίς διακοπή ήταν 11,4 λεπτά.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι όσο περισσότερο χρόνο περνούσε κανείς καθισμένος, τόσο περισσότερο κινδύνευε να πεθάνει πρόωρα από κάποια αιτία, ενώ ο κίνδυνος αυξανόταν ακόμη περισσότερο, όταν τα διαστήματα καθισιού ήταν συνεχόμενα χωρίς διακοπές στο ενδιάμεσο.
Άνοια
Αν κάποιος περνάει αρκετές ώρες της ημέρας καθισμένος στον καναπέ, διατρέχει τον ίδιο κίνδυνο εκδήλωσης άνοιας με τους ανθρώπους που φέρουν τα «ένοχα» γονίδια για την ασθένεια.
Έρευνα σε περισσότερους από 1600 ενήλικες άνω των 65 ετών , που διεξήχθη από το τμήμα Κινησιολογίας του Πανεπιστημίου McMaster στο Χάμιλτον του Οντάριο, έδειξε ότι εκείνοι που έκαναν καθιστική ζωή, είχαν τον ίδιο κίνδυνο εκδήλωσης άνοιας με εκείνους που έφεραν την γονιδιακή μετάλλαξη της απολιποπρωτείνης Ε (APOE), η οποία σχετίζεται με την αύξηση του κινδύνου εμφάνισης άνοιας.
Από την άλλη μεριά οι άνθρωποι που ασκούνταν φάνηκε ότι είχαν χαμηλότερες πιθανότητες εμφάνισης άνοιας, συγκριτικά με εκείνους που δεν ασκούνταν.
Πρόωρη γήρανση
Αυξημένη βιολογική ηλικία κατά 8 χρόνια έχουν οι γυναίκες που κάθονται περισσότερες από 10 ώρες καθημερινά σύμφωνα με νέα μελέτη. Ερευνητές από το πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο στην Καλιφόρνια, παρακολούθησαν τις κινήσεις 1.481 γυναικών ηλικίας άνω των 64 ετών και βρήκαν μια ισχυρή σύνδεση ανάμεσα στην καθιστική ζωή και στην πρόωρη γήρανση των κυττάρων.
Συγκεκριμένα βρήκαν ότι τα τελομερή στο DNA τους (που χρησιμεύουν στο να προστατεύουν τα χρωμοσώματα από την καταστροφή) ήταν κοντύτερα, όταν οι γυναίκες ακολουθούσαν καθιστική ζωή. Η πρόωρη γήρανση των κυττάρων φαίνεται ότι αυξάνει τον κίνδυνο για διαβήτη, καρκίνο και καρδιαγγειακά νοσήματα.
Καρκίνος
Σύμφωνα με το Κέντρο Αντιμετώπισης του Καρκίνου Ρόζγουελ Παρκ, στη Νέα Υόρκη, η καθιστική ζωή αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου των νεφρών και της ουροδόχου κύστης. Από τα ευρήματα της μελέτης φάνηκε ότι όσοι δεν κινούνται, έχουν κατά 73% αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο της ουροδόχου κύστης και κατά 77% αυξημένο για καρκίνο των νεφρών.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο κίνδυνος φάνηκε να είναι ο ίδιος τόσο για τους παχύσαρκους συμμετέχοντες όσο και για τους συμμετέχοντες χωρίς πολλά περιττά κιλά, εύρημα που υποδεικνύει ότι η σχέση καθιστικής ζωής και καρκίνου δεν έχει να κάνει μόνο με την παχυσαρκία.
Αναπηρία
Οι άνθρωποι που από τη μέση ηλικία και μετά υιοθετούν καθιστική συμπεριφορά, κινδυνεύουν περισσότερο από αναπηρία, σύμφωνα με νέα έρευνα. Επιστημονική ομάδα της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου George Washington, ανέλυσε τη σωματική δραστηριότητα 134.000 ενηλίκων, ηλικίας 50-71 ετών.
Ανεξαρτήτως των επιπέδων σωματικής δραστηριότητας, ο κίνδυνος σωματικής αναπηρίας αυξήθηκε 25% και 65%, αντίστοιχα, μεταξύ των ατόμων που έβλεπαν τηλεόραση τρεις με τέσσερις ώρες την ημέρα ή πάνω από πέντε, συγκριτικά με εκείνους που έβλεπαν λιγότερο από δύο. Από την άλλη, οι συμμετέχοντες που ήταν σωματικά ενεργοί πάνω από επτά ώρες την εβδομάδα, δεν είχαν κανέναν κίνδυνο απώλειας της κινητικότητάς τους.
