Τα τελευταία χρόνια, η Ευρώπη –και ειδικότερα η νοτιοανατολική της πλευρά– βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα όλο και πιο απειλητικό φαινόμενο, τα ακραία κύματα ζέστης που πλήττουν τις χώρες με συχνότητα και ένταση που σοκάρει. Τα καλοκαίρια πλέον δεν είναι απλώς θερμά, αλλά επικίνδυνα, με τις αρχές να εκπέμπουν διαρκώς προειδοποιήσεις για προσοχή και μέτρα προστασίας, καθώς η θερμική καταπόνηση μπορεί να αποβεί μοιραία.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που πλήττονται σφοδρά από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, βιώνοντας καλοκαίρια με παρατεταμένη ξηρασία, υψηλές θερμοκρασίες και επαναλαμβανόμενα κύματα καύσωνα. Η Αθήνα ειδικά, φέτος, κατά το πρώτο κύμα καύσωνα που σημειώθηκε από τις 23 Ιουνίου έως τις 2 Ιουλίου, είδε τον υδράργυρο να ξεπερνά τους 40 βαθμούς και, δυστυχώς, μέτρησε 175 νεκρούς.
Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από τη νέα αποκαλυπτική έκθεση του Grantham Institute – Climate Change and the Environment του Imperial College. Η έκθεση ρίχνει φως στον φονικό χαρακτήρα των καυσώνων, συνδέοντάς τους άμεσα με την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.
1.500 θάνατοι σε 12 ευρωπαϊκές πόλεις
Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε δέκα ημέρες ακραίας ζέστης, από τις 23 Ιουνίου έως τις 2 Ιουλίου 2025. Σε αυτό το σύντομο αλλά καταστροφικό διάστημα, σε 12 μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, σημειώθηκαν τουλάχιστον 2.300 θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη, εκ των οποίων οι 1.500 αποδίδονται άμεσα στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
Η μελέτη υπολόγισε ότι η χρήση ορυκτών καυσίμων και οι συνακόλουθες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αύξησαν τις θερμοκρασίες κατά έως και 4 βαθμούς σε όλες τις πόλεις που εξετάστηκαν. Το αποτέλεσμα είναι ένας αριθμός νεκρών που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί, αν δεν υπήρχε η επιβάρυνση από τις ανθρώπινες δραστηριότητες.
Οι αριθμοί πίσω από την τραγωδία
Σύμφωνα με την έκθεση, οι θάνατοι λόγω καύσωνα και της συσχέτισής τους με την κλιματική αλλαγή, καταγράφηκαν ως εξής:
- Μιλάνο: 317
- Βαρκελώνη: 286
- Παρίσι: 235
- Λονδίνο: 171
- Ρώμη: 164
- Μαδρίτη: 108
- Αθήνα: 96 (σε σύνολο 175 θανάτων)
- Βουδαπέστη: 47
- Ζάγκρεμπ: 31
- Φρανκφούρτη: 21
- Λισαβόνα: 21
- Σάσαρι (Σαρδηνία): 6
Τα στοιχεία της Αθήνας είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά: από τους 175 συνολικούς θανάτους στο επίμαχο δεκαήμερο, οι 96 συνδέονται στενά με την κλιματική αλλαγή, όπως εκτιμούν οι ερευνητές. Πρόκειται δηλαδή για ανθρώπινες απώλειες που εν δυνάμει θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί – αν είχαν ληφθεί διαφορετικές πολιτικές σε περιβαλλοντικό επίπεδο και καλύτερη πρόληψη σε επίπεδο δημόσιας υγείας.
Η έρευνα σημειώνει πως οι καύσωνες που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή προκαλούν πλέον περισσότερους θανάτους από άλλες φυσικές καταστροφές στην Ευρώπη. Ενδεικτικά:
- Πλημμύρες στη Βαλένθια το 2024: 224 θάνατοι
- Πλημμύρες στη βορειοδυτική Ευρώπη το 2021: 243 θάνατοι
- Καύσωνας Ιουνίου 2025 (σε 12 πόλεις): 1.500 θάνατοι από κλιματική αλλαγή
Οι αριθμοί αυτοί προκαλούν σοκ, αλλά και έντονη ανησυχία για το μέλλον, ιδίως αν ληφθεί υπόψη η αυξανόμενη συχνότητα και διάρκεια των ακραίων καιρικών φαινομένων.
Οι ηλικιωμένοι στο επίκεντρο του κινδύνου
Ένα ακόμη κρίσιμο εύρημα της έκθεσης είναι η ηλικιακή ομάδα που πλήττεται περισσότερο. Συγκεκριμένα, το 88% των θανάτων αφορούσε άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω. Πρόκειται για την πιο ευάλωτη πληθυσμιακή ομάδα, ιδιαίτερα όταν πάσχει από υποκείμενα νοσήματα ή αντιμετωπίζει προβλήματα κινητικότητας, κοινωνικής απομόνωσης ή πρόσβασης σε υγειονομική περίθαλψη.
Η συγκεκριμένη διαπίστωση εντείνει την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές προστασίας των ηλικιωμένων σε περιόδους καύσωνα: δημιουργία κλιματιζόμενων δημόσιων χώρων, ενεργοποίηση κοινωνικών υπηρεσιών, πρόβλεψη φαρμακευτικής και ιατρικής υποστήριξης.
Το μήνυμα των επιστημόνων: «Δράση τώρα»
Η έκθεση του Grantham Institute δεν είναι απλώς μια καταγραφή στατιστικών. Είναι μια κραυγή αγωνίας προς τις κυβερνήσεις και την παγκόσμια κοινότητα: αν δεν ληφθούν άμεσα και δραστικά μέτρα για τη μείωση των εκπομπών, οι θάνατοι από καύσωνες θα συνεχίσουν να αυξάνονται με εκθετικούς ρυθμούς.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι μέχρι να σταματήσει σε μεγάλο βαθμό η καύση πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα και να επιτευχθεί καθαρό ισοζύγιο εκπομπών, ο αριθμός των θυμάτων από θερμικά κύματα θα ανεβαίνει χρόνο με τον χρόνο.
