Η Κύπρος βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των περιφερειακών εξελίξεων. Οι πρόσφατες επιθέσεις στις Βρετανικές Βάσεις στο Ακρωτήρι έχουν ανατρέψει τα δεδομένα ασφαλείας, αναδεικνύοντας τις κρυφές πτυχές της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, που αφορούν άμεσα και τα δύο κράτη του Ελληνισμού. Το Newsbreak μίλησε με τον Κύπριο καθηγητή Διεθνών Σχέσεων Γιάννο Χαραλαμπίδη, για την κατάσταση στο νησί, τις γεωπολιτικές εξελίξεις, καθώς και το πως αυτές μπορούν να επηρεάσουν την Κύπρο, την Ελλάδα αλλά και την Τουρκία.
Το χρονικό της κρίσης και το «επικοινωνιακό κενό»
Σύμφωνα με τον κ. Χαραλαμπίδη, η ψυχραιμία που επιδεικνύουν οι Κύπριοι πολίτες αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας, παρά την ανησυχία που προκάλεσε το περιστατικό με το drone. Η παρουσία των δύο ελληνικών φρεγατών και των ελληνικών F-16, δείχνει ότι πλέον, αν και καθυστερημένα, λαμβάνονται μέτρα που ενισχύουν το αίσθημα της ασφάλειας στους πολίτες.
Ωστόσο, η διαχείριση της πληροφόρησης από πλευράς της κυβέρνησης δέχεται κριτική. Η σύγχυση που δημιουργήθηκε αρχικά σχετικά με το αν επρόκειτο για βαλλιστικό πλήγμα ή κάτι άλλο, ανέδειξε την ανάγκη για μια πιο προληπτική και σαφή ενημέρωση προς τους πολίτες, με δεδομένο ακόμα και το χειρότερο σενάριο.
Η στρατηγική επιλογή της Κύπρου να παραμείνει ευθυγραμμισμένη με τις δυτικές δυνάμεις, λειτουργεί ως αποτρεπτικός παράγοντας, όμως, όπως επισημαίνει ο καθηγητής, καθιστά το νησί «εν δυνάμει στόχο» στη γεωπολιτική σκακιέρα. Κι αυτό πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψιν.
Το «ιδιάζον» καθεστώς των Βάσεων
Ένα από τα πλέον σύνθετα ζητήματα που ανακύπτουν είναι το νομικό πλαίσιο των Βρετανικών Βάσεων. Ο κ. Χαραλαμπίδης θεωρεί ότι δεν πρόκειται για πλήρη κρατική κυριαρχία, αλλά για μια «συμβατική κυριαρχία» που απορρέει από τις Συνθήκες Εγκαθίδρυσης. Όπως τονίζεται, το καθεστώς αυτό είναι ιδιάζον.
Στους στρατιωτικούς χώρους και στα λιμάνια των βάσεων ισχύει το βρετανικό δίκαιο. Στους πολίτες (Ευρωπαίους και Ελληνοκύπριους) που κατοικούν εντός των ορίων των Βάσεων, εφαρμόζεται το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Μετά το Brexit, η χρήση αεροδρομίων και λιμανιών περιορίζεται αυστηρά για στρατιωτικούς σκοπούς, ενώ για εμπορικούς σκοπούς η Βρετανία είναι υποχρεωμένη να χρησιμοποιεί τα ελεύθερα λιμάνια και αεροδρόμια που ορίζει η Κυπριακή Δημοκρατία. Ως εκ τούτου, επιβεβαιώνεται ότι δεν μιλάμε για πλήρη κρατική εξουσία της Βρετανίας στις περιοχές των βάσεων.
Καταρρίπτοντας το αφήγημα περί «εγγυήσεων»
Στο ερώτημα αν η Τουρκία θα μπορούσε να επικαλεστεί τη Συνθήκη Εγγυήσεων του 1960 για να παρέμβει, η απάντηση είναι κατηγορηματική: Πρόκειται για νομικό και πολιτικό παράδοξο. Η Τουρκία, ως δύναμη κατοχής από το 1974, δεν μπορεί να επικαλείται δικαιώματα εγγυήτριας δύναμης, καθώς δεν αναγνωρίζει την ίδια την κρατική οντότητα που υποτίθεται ότι «εγγυάται». Οποιαδήποτε απόπειρα παρέμβασης θα προσέκρουε και στην άρνηση των υπόλοιπων εγγυητριών δυνάμεων (όπως η Μεγάλη Βρετανία), καθιστώντας το σενάριο αυτό παντελώς έωλο.
Η μεγάλη εικόνα: Το τέλος του ιρανικού μοντέλου και ο άξονας ασφαλείας
Σύμφωνα με τον Γιάννο Χαραλαμπίδη η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή δεν αφορά απλώς μια σειρά επιθέσεων, αλλά τη συστηματική προσπάθεια των ΗΠΑ και του Ισραήλ να «ξεδοντιάσουν» το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης. Στόχος είναι ο περιορισμός της ιρανικής επιρροής, η οποία δημιουργούσε συνθήκες αστάθειας, και η αντικατάστασή της από έναν νέο «άξονα σταθερότητας» — μια σύγχρονη εκδοχή της περιφερειακής συμμαχίας που υπήρχε κατά την περίοδο του Σάχη. Στο βάθος βρίσκεται η σύγκρουση ΗΠΑ – Κίνας και οι δυνατότητες ελέγχου τους στις πρώτες ύλες, το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο.
Ο παράγοντας Τουρκία και η κόντρα της με το Ισραήλ
Σε αυτό το νέο πλαίσιο, η θέση της Τουρκίας παραμένει διφορούμενη. Αν και η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει την Άγκυρα εντός του συστήματος ασφαλείας της, η κλιμάκωση των προσωπικών και στρατηγικών διαφορών μεταξύ Νετανιάχου και Ερντογάν περιπλέκει την κατάσταση. Οι ΗΠΑ, ακολουθώντας το δόγμα του «ευέλικτου ρεαλισμού», προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στα αντικρουόμενα συμφέροντα, με στόχο τη δημιουργία ενός συστήματος που θα απομονώνει τους ανταγωνιστές τους και θα εγγυάται τη ροή ενέργειας.
Υπό αυτή την έννοια δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα δούμε μια αύξηση της έντασης μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ, μετά το κλείσιμο του μετώπου στο Ιράν. Ο καθηγητής θεωρεί ότι η Τουρκία και το Ισραήλ αποτελούν για τις Ηνωμένες Πολιτείες του δύο κεντρικούς πυλώνες στο σύστημα ασφαλείας που θέλουν να επιβάλουν στην περιοχή. Ως εκ τούτου θα επιδιώξουν την εξομάλυνση των σχέσεων του και σε κάθε περίπτωση θα προσπαθήσουν να αποτρέψουν μια μεταξύ τους σύγκρουση.
Ακούστε τα όσα ανέφερε στο Newsbreak ο Γιάννος Χαραλαμπίδης:
Δείτε επίσης:
- Ελληνική «ασπίδα» στην Κύπρο – Απέπλευσαν οι φρεγάτες «Κίμων» και «Ψαρά»
- Γιάννος Χαραλαμπίδης: Ξύπνησε ο εφιάλτης του πολέμου και των Στενών του Ορμούζ
- Γιάννος Χαραλαμπίδης: Ευκαιρίες και παγίδες από την αναβάθμιση της βάσης στην Πάφο
