Η διαμάχη γύρω από την πολιτική εκπροσώπηση των Κούρδων και τον σεβασμό των πολιτιστικών τους δικαιωμάτων αναδεικνύεται πλέον στο κυριότερο εμπόδιο για την ομαλή ενσωμάτωση της ημιαυτόνομης βορειοανατολικής περιοχής στον εθνικό κορμό της Συρίας. Όπως αναλύει ο Ahmad Sharawi, ανώτερος ερευνητικός αναλυτής στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών (FDD), το κομμάτι της στρατιωτικής συγχώνευσης με τις υπό κουρδική ηγεσία Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) καταγράφει βήματα προόδου, η κουρδική ηγεσία εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια, υπογραμμίζοντας ότι το μεταβατικό πολιτικό σύστημα της χώρας τούς περιθωριοποιεί και προσφέρει ελάχιστη ουσιαστική εκπροσώπηση.
Η πρόσφατη ολοκλήρωση της διαδικασίας επιλογής μελών του κοινοβουλίου στις 24 Μαΐου για τις 11 κενές έδρες των κουρδικών περιοχών στην επαρχία Χασάκα και το Κομπάνι (Ayn al-Arab)—οι οποίες παρέμεναν άδειες από τον Οκτώβριο—αντί να εκτονώσει την κατάσταση, επέτεινε την κρίση. Παρά το γεγονός ότι πέντε έδρες πέρασαν σε Κούρδους υποψηφίους, οι Κούρδοι αξιωματούχοι εξαπέλυσαν δριμεία κριτική, χαρακτηρίζοντας την έμμεση αυτή διαδικασία ως «τίποτα περισσότερο από μια διαδικασία διορισμού» που δεν αντανακλούσε την «ελεύθερη κουρδική βούληση». Η εξέλιξη αυτή επανέφερε στο προσκήνιο τους βαθύτατους φόβους της κοινότητας για πολιτικό αποκλεισμό.
Πώς λειτουργεί το ιδιότυπο εκλογικό σύστημα της Συρίας
Σύμφωνα με την ισχύουσα συνταγματική διακήρυξη της Συρίας, η οποία εκτελεί χρέη προσωρινού συντάγματος, οι πολίτες δεν εκλέγουν απευθείας τους αντιπροσώπους τους. Αντίθετα, το σύστημα βασίζεται σε ένα πλέγμα επιτροπών. Ειδικότερα, η Ανώτατη Επιτροπή Βουλευτικών Εκλογών, ένα όργανο που έχει συσταθεί απευθείας από τον Πρόεδρο Άχμαντ αλ-Σάραα (Τζολάνι), διόρισε εκλογικές υποεπιτροπές. Αυτές, με τη σειρά τους, όρισαν τοπικές εκλογικές επιτροπές, οι οποίες αριθμούσαν περίπου 7.000 μέλη.
Το σώμα αυτό ψήφισε τον περασμένο Οκτώβριο για την κάλυψη των δύο τρίτων των κοινοβουλευτικών εδρών, ενώ το εναπομείναν ένα τρίτο προορίζεται για άτομα που διορίζει απευθείας η προεδρία. Σημειώνεται ότι κατά την προηγούμενη φάση, η Δαμασκός είχε εξαιρέσει από τη διαδικασία επιλογής βουλευτών τις ελεγχόμενες από τις SDF επαρχίες Χασάκα και Ράκα, καθώς και τη Σουγουάιντα, την περιοχή όπου πλειοψηφεί η κοινότητα των Δρούζων.
Στρατιωτική σύγκλιση εν μέσω πολιτιστικών εντάσεων
Η εικόνα στο στρατιωτικό πεδίο είναι εντελώς διαφορετική, παρουσιάζοντας μια σαφή αντίθεση με τις επίμονες τριβές για τα γλωσσικά και πολιτιστικά δικαιώματα. Χάρη σε μια συμφωνία που επιτεύχθηκε τον Ιανουάριο με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ, δημιουργήθηκε ένας επίσημος μηχανισμός για την ενσωμάτωση των SDF αλλά και της Δημοκρατικής Αυτόνομης Διοίκησης της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας (DAANES) στις δομές του συριακού κράτους.
Έκτοτε, η Δαμασκός έχει ήδη εντάξει τέσσερις ταξιαρχίες των SDF στον εθνικό στρατό. Παράλληλα, το συριακό Υπουργείο Άμυνας διόρισε τον ανώτερο διοικητή των SDF, Σιφάν Χάμο, στη θέση του αναπληρωτή υπουργού Άμυνας για την Ανατολική Περιοχή, ενώ ένα ακόμη στέλεχος που συνδέεται με τις SDF ανέλαβε καθήκοντα αναπληρωτή διοικητή της 60ής Μεραρχίας του στρατού.
Ωστόσο, η πολιτική και πολιτιστική πρόοδος παραμένει βαλτωμένη. Παρότι ο Τζολάνι αναγνώρισε την κουρδική ως «εθνική γλώσσα» με διάταγμα στις 18 Ιανουαρίου—παραχωρώντας στους Κούρδους δικαιώματα ιθαγένειας, πολιτιστική αναγνώριση και το δικαίωμα διδασκαλίας της γλώσσας τους στα δημόσια σχολεία των περιοχών τους—οι διαφωνίες στην πράξη συνεχίζονται. Χαρακτηριστικό της έντασης είναι το πρόσφατο επεισόδιο στη Χασάκα, όπου διαδηλωτές κατέστρεψαν την πινακίδα του Μεγάρου της Δικαιοσύνης, αντιδρώντας στην απόφαση των αρχών να αντικαταστήσουν το κουρδικό-αραβικό κείμενο με αγγλικά και αραβικά.
Η υπερσυγκέντρωση εξουσιών στα χέρια του Τζολάνι
Το κλίμα καχυποψίας επιτείνεται από το γεγονός ότι το κοινοβούλιο της Συρίας δεν έχει συγκληθεί ακόμη σε σώμα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την απόλυτη συγκέντρωση της πολιτικής εξουσίας στα χέρια του «μεταβατικού Προέδρου» Αμπού Μοχάμεντ αλ Τζολάνι τους τελευταίους 18 μήνες.
Η παρατεταμένη απουσία του κοινοβουλίου επιτρέπει στον Τζολάνι να διοικεί αποκλειστικά μέσω προεδρικών διαταγμάτων. Παρόλο που το άρθρο 30 της συνταγματικής διακήρυξης ορίζει ότι η νομοθέτηση και η χορήγηση γενικής αμνηστίας αποτελούν αποκλειστική αρμοδιότητα της Βουλής, ο Τζολάνι ασκεί αυτές τις εξουσίες μονομερώς, χωρίς η διακήρυξη να του παρέχει ρητά μια τέτοια εξουσιοδότηση σε περίπτωση απουσίας του νομοθετικού σώματος.
Η κατάσταση αυτή έχει βαθύνει το χάσμα δυσπιστίας μεταξύ Δαμασκού και SDF, το οποίο είχε ήδη διευρυνθεί μετά τον πλήρη αποκλεισμό των κουρδικών φορέων από τη διαδικασία σύνταξης του νέου συντάγματος τον Μάρτιο του 2025. Τότε, οι κουρδικές οργανώσεις είχαν απορρίψει τη διακήρυξη, καταγγέλλοντας ότι συντάχθηκε «χωρίς να διασφαλίζεται η συμμετοχή χωρίς αποκλεισμούς».
Ο ρόλος-κλειδί των Ηνωμένων Πολιτειών
Στο πλαίσιο αυτό, η Ουάσινγκτον, έχοντας δείξει έμπρακτη εμπιστοσύνη στη Δαμασκό με την άρση των κυρώσεων και τη μεσολάβηση για την αμυντική συμφωνία, καλείται τώρα να ασκήσει την επιρροή της. Οι ΗΠΑ οφείλουν να πιέσουν τη συριακή κυβέρνηση να σεβεστεί το διάταγμα του Τζολάνι για τα δικαιώματα των Κούρδων και να διασφαλίσουν ότι αυτές οι εγγυήσεις θα ενσωματωθούν μόνιμα στο νέο σύνταγμα.
Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος θα πρέπει να θέσει ως απαράβατο όρο για τη συνέχιση της διπλωματικής δέσμευσης τον περιορισμό της υπερσυγκέντρωσης εξουσιών από την πλευρά του Σύρου Προέδρου. Σε αντίθετη περίπτωση, η Ουάσινγκτον θα πρέπει να είναι έτοιμη να ενεργοποιήσει τα εργαλεία που διαθέτει, όπως το Εκτελεστικό Διάταγμα 13894, επιβάλλοντας κυρώσεις σε όσους υπονομεύουν την ειρήνη, τη σταθερότητα και την εδαφική ακεραιότητα της Συρίας, σαμποτάροντας την εφαρμογή της συμφωνίας ενσωμάτωσης.
Δείτε επίσης:
- ΕΕ: Οικονομική βοήθεια 455 εκατ. ευρώ για το καθεστώς Τζολάνι
- Τουρκάλα δημοσιογράφος για τη σιωπή της ΕΕ σχετικά με τις διώξεις των Χριστιανών στη Συρία
- Κόντρα Φαραντούρη – Κάλας για τους Χριστιανούς της Συρίας
