Η προσωπική χημεία και οι στρατηγικοί σχεδιασμοί φέρνουν και πάλι κοντά την Ουάσιγκτον και την Άγκυρα, με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να προβαίνει σε μια δήλωση που συζητήθηκε πολύ. Ο αρχηγός του αμερικανικού κράτους κατέστησε σαφές ότι η επικείμενη παρουσία του στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, η οποία θα διεξαχθεί στην τουρκική πρωτεύουσα, οφείλεται αποκλειστικά στον ομόλογό του, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αφήνοντας ταυτόχρονα να εννοηθεί ότι οι δύο πλευρές εξετάζουν την εμβάθυνση της αμυντικής τους συμπαραγωγής και συνεργασίας.
«Πηγαίνω λόγω του Ερντογάν», δήλωσε ο Τραμπ σε δημοσιογράφους στις 24 Ιουνίου, χαρακτηρίζοντας τον Τούρκο πρόεδρο «φίλο» και «ηγέτη που χαίρει σεβασμού».
Αυτή η τοποθέτηση, η οποία μεταδόθηκε από το αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο Fox, αποτυπώνει ανάγλυφα τη θεαματική στροφή στις διμερείς σχέσεις. Μέχρι πρότινος, η κατάσταση ήταν εντελώς διαφορετική, καθώς η αγορά του ρωσικού αντιπυραυλικού συστήματος S-400 από την Τουρκία το 2019 είχε οδηγήσει στον αποκλεισμό της από το πρόγραμμα των υπερσύγχρονων μαχητικών F-35 και στην επιβολή αυστηρών αμερικανικών κυρώσεων στην τουρκική αμυντική βιομηχανία το 2020.
Η προσωπική χημεία και η στρατηγική αναγκαιότητα στην Ευρασία
Στο νέο γεωπολιτικό σκηνικό που διαμορφώνεται από τη ρωσική πίεση, την αστάθεια στη Μέση Ανατολή και τον αυξανόμενο ανταγωνισμό στη Μαύρη Θάλασσα, η απομόνωση της Άγκυρας θεωρείται πλέον ασύμφορη για τη Δύση. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Άνα Κέλι, επιβεβαίωσε τη δυναμική των επαφών σημειώνοντας ότι οι δύο ηγέτες θα έχουν κατ’ ιδίαν συνάντηση στο περιθώριο της συνόδου, συμπληρώνοντας παράλληλα:
«Ο πρόεδρος Τραμπ διατηρεί εξαιρετική σχέση με τον πρόεδρο Ερντογάν, ο οποίος υπήρξε ένας εξαιρετικά σημαντικός εταίρος στην περιοχή».
Από την πλευρά του, ο πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Τουρκία, Τζέιμς Τζέφρι, υποστήριξε στο Fox ότι η εκτίμηση του Αμερικανού προέδρου είναι ειλικρινής και βασίζεται στην έλξη που του ασκεί η εικόνα ενός σκληρού και αποφασιστικού ηγέτη. Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι η σημασία της Τουρκίας υπερβαίνει τα προσωπικά αισθήματα, καθώς η χώρα είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της αμερικανικής στρατηγικής περιμέτρου γύρω από την Ευρασία, χάρη στη γεωγραφική της θέση και τη στρατιωτική της ισχύ.
«Η Τουρκία είναι κρίσιμης σημασίας για την κυβέρνηση Τραμπ», δήλωσε στο Fox ο πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Τουρκία, Τζέιμς Τζέφρι, ο οποίος κατά την πρώτη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ υπηρέτησε ως ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία.
«Ο πρώτος λόγος, που είναι μοναδικός στην περίπτωση του Τραμπ, είναι ότι πραγματικά συμπαθεί τον Ερντογάν και ο Ερντογάν συμπαθεί τον Τραμπ», δήλωσε ο Τζέιμς Τζέφρι. «Τον ελκύει η εικόνα ενός σκληρού και αποφασιστικού ηγέτη».
Η επιστροφή του ΝΑΤΟ στη λογική του Ψυχρού Πολέμου
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η Συμμαχία αλλάζει προσανατολισμό, επιστρέφοντας στις παραδοσιακές αρχές της συλλογικής άμυνας έναντι κρατικών απειλών. Μετά τη δεσμευτική συμφωνία του 2025 για αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ, η οποία προέκυψε μετά από πολυετείς πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ προς τους Ευρωπαίους, η πραγματική στρατιωτική συνεισφορά κάθε χώρας αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα.
«Καθώς η Συμμαχία επιστρέφει στη λογική του Ψυχρού Πολέμου, γίνεται ολοένα και πιο σημαντικό το τι συνεισφέρει κάθε χώρα», ανέφερε ο ανώτερος ερευνητής του Hudson Institute, Τζαν Κασάπογλου.
«Τα κράτη που προσφέρουν πραγματική στρατιωτική ισχύ στο ΝΑΤΟ θα έχουν προνομιακή μεταχείριση».
Σε αυτό το περιβάλλον, η Τουρκία προβάλλει ως κυρίαρχος παίκτης, καθώς διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στη Συμμαχία, ελέγχει τα στρατηγικής σημασίας Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων και διαθέτει μια ραγδαία αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία.
«Δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική ασφάλεια για το ΝΑΤΟ χωρίς την πλήρη ενσωμάτωση της Τουρκίας», δήλωσε ο Ριτς Άουτζεν, πρώην σύμβουλος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και ανώτερος συνεργάτης του Atlantic Council.
Ο ρόλος της Άγκυρας σε Ουκρανία και Συρία
Η σημασία της Τουρκίας ενισχύθηκε περαιτέρω από τις εξελίξεις στα πολεμικά μέτωπα της Ουκρανίας και τις ανατροπές στη Μέση Ανατολή, με αποκορύφωμα την πτώση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία. Ο Τζέιμς Τζέφρι υπενθύμισε ότι η στάση της Άγκυρας ήταν κομβική, αναφέροντας χαρακτηριστικά:
«Δεν μπορείς να περιορίσεις τη Ρωσία στη Μαύρη Θάλασσα χωρίς την Τουρκία».
Η εκτίμηση αυτή βασίζεται στην πιστή εφαρμογή της Συνθήκης του Μοντρέ, η οποία μπλόκαρε τα ρωσικά πολεμικά πλοία, αλλά και στην έγκαιρη παροχή των drones Bayraktar στο Κίεβο. Παράλληλα, η κατάρρευση του Άσαντ στη Συρία, η οποία επετεύχθη με τη στήριξη της τουρκικής πλευράς προς τη συριακή αντιπολίτευση, επέφερε βαρύ πλήγμα στην επιρροή του Ιράν και της Ρωσίας στην περιοχή.
«Μία από τις μεγαλύτερες απώλειες του Ιράν τα τελευταία τρία χρόνια ήταν η Συρία και αυτό οφείλεται στον Ερντογάν», ανέφερε ο Τζέφρι.
Οι ενστάσεις των επικριτών και το «αγκάθι» του Κογκρέσου
Στον αντίποδα, έντονος παραμένει ο προβληματισμός για τις αποκλίσεις της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής από τις δυτικές γραμμές. Οι επικριτές της Άγκυρας εστιάζουν στην ανοιχτή στήριξη που παρέχει ο Ερντογάν στη Χαμάς, στην άρνησή του να την αποδεχθεί ως τρομοκρατική οργάνωση, καθώς και στο γεγονός ότι η Τουρκία φλερτάρει ανοιχτά με εναλλακτικούς συνασπισμούς όπως οι BRICS και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης, όπου κυριαρχούν η Μόσχα και το Πεκίνο.
«Η Τουρκία είναι η μοναδική χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ που έχει υποβάλει αίτηση ένταξης σε οργανισμούς όπως ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης και οι BRICS», δήλωσε ο Σινάν Τζιντί, ανώτερος συνεργάτης του Foundation for Defense of Democracies, κατά τη διάρκεια ενημέρωσης δημοσιογράφων την Τετάρτη.
Αυτές οι πολιτικές επιλογές δημιουργούν αναχώματα στην Ουάσιγκτον, με το Κογκρέσο να αποτελεί το κυριότερο εμπόδιο για τα εξοπλιστικά προγράμματα που επιδιώκει ο Ερντογάν.
«Το μόνο που ουσιαστικά εμποδίζει τον Ερντογάν να πετύχει όσα επιδιώκει είναι το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών», ανέφερε ο Τζιντί.
Ήδη, η πρόθεση της κυβέρνησης Τραμπ να προχωρήσει σε μια αμυντική πώληση ύψους 700 εκατομμυρίων δολαρίων έχει προκαλέσει την αντίδραση των Δημοκρατικών, με τον βουλευτή Γκρέγκορι Μικς να ζητά εξηγήσεις για το γεγονός ότι η Τουρκία διατηρεί ακόμα στο οπλοστάσιό της τους ρωσικούς S-400.
Το ζήτημα της αγοράς κινητήρων F110 θεωρείται πάντως πιο εύκολα διαχειρίσιμο σε σχέση με την πλήρη επιστροφή της Τουρκίας στα F-35. Ο Τζέιμς Τζέφρι ξεκαθάρισε ότι το πρόβλημα των stealth μαχητικών δεν είναι απλώς πολιτικό αλλά βαθύτατα τεχνικό.
«Τα F-35 είναι μια διαφορετική υπόθεση», δήλωσε ο Τζέφρι, υποστηρίζοντας ότι η συνύπαρξη των ρωσικής κατασκευής S-400 με το αμερικανικό μαχητικό πέμπτης γενιάς δημιουργεί τεχνικό και όχι μόνο πολιτικό πρόβλημα, καθώς υπάρχει κίνδυνος να εκτεθούν ευαίσθητα τεχνολογικά στοιχεία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Türkiye: «Η Άγκυρα στο κέντρο του κόσμου»
Από την τουρκική μεριά, με έναν ιδιαίτερα πανηγυρικό και εντυπωσιακό τρόπο επέλεξε να παρουσιάσει η φιλοκυβερνητική εφημερίδα Türkiye την έναρξη της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, η οποία πραγματοποιείται στην τουρκική πρωτεύουσα. Στο πρωτοσέλιδό της κυριαρχεί η φράση «Η Άγκυρα στο κέντρο του κόσμου!», αναδεικνύοντας τη συνάντηση των ηγετών ως ένα κορυφαίο παγκόσμιο γεγονός και τοποθετώντας τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στον κεντρικό ρόλο του οικοδεσπότη μιας ιστορικής συγκυρίας.
Σύμφωνα με όσα αναφέρει το δημοσίευμα, η τουρκική πρωτεύουσα έχει ολοκληρώσει τις προετοιμασίες για να υποδεχθεί τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων από τις 32 χώρες-μέλη της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, καθώς και περίπου 100 υπουργούς Εξωτερικών και Άμυνας. Πρόκειται για μια κρίσιμη συνάντηση όπου, όπως χαρακτηριστικά σημειώνει η εφημερίδα, θα «χαραχθεί η νέα πορεία» του οργανισμού.
Η ατζέντα των κρίσεων και το δόγμα «NATO 3.0»
Η εφημερίδα Türkiye κάνει λόγο για την πιο σημαντική Σύνοδο Κορυφής στα 77 χρόνια ιστορίας της Συμμαχίας, προαναγγέλλοντας ουσιαστικά την είσοδο σε μια νέα εποχή, την οποία ονομάζει «NATO 3.0». Ο όρος αυτός περιγράφει ένα αναδιαμορφωμένο ΝΑΤΟ, το οποίο καλείται να προσαρμοστεί άμεσα και αποτελεσματικά στις μεγάλες γεωπολιτικές κρίσεις που συνταράσσουν την εποχή μας.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων των ηγετών αναμένεται να βρεθούν όλα τα ανοιχτά και φλέγοντα μέτωπα του πλανήτη. Ανάμεσα σε αυτά ξεχωρίζουν ο συνεχιζόμενος πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, η έκρυθμη κατάσταση στη Μέση Ανατολή, καθώς και το πάγιο ζήτημα των αμυντικών δαπανών των κρατών-μελών. Παράλληλα, οι 32 ηγέτες θα εξετάσουν την ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης στους τομείς της διεθνούς ασφάλειας και της άμυνας.
Η επίδειξη ισχύος και τα δρακόντεια μέτρα ασφαλείας
Πίσω από την ειδησεογραφική κάλυψη, το πολιτικό μήνυμα του τουρκικού δημοσιεύματος είναι απόλυτα ξεκάθαρο, καθώς η Τουρκία δεν παρουσιάζεται απλώς ως η διοργανώτρια χώρα που φιλοξενεί τις ξένες αποστολές, αλλά ως μια ισχυρή περιφερειακή δύναμη που θα συνδιαμορφώσει και θα… «καθορίσει το μέλλον ολόκληρης της Συμμαχίας». Η εφημερίδα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην αναπτυσσόμενη εγχώρια αμυντική βιομηχανία της χώρας, τη στρατηγική γεωπολιτική της θέση και το διπλωματικό της εκτόπισμα, στοιχεία που την καθιστούν έναν από τους βασικούς παίκτες που θα δώσουν κατεύθυνση στο νέο αμυντικό δόγμα της Δύσης.
Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα έχει μετατραπεί σε ένα απροσπέλαστο φρούριο προκειμένου να εγγυηθεί την ομαλή διεξαγωγή των εργασιών. Το πολιτικό αεροδρόμιο Εσένμπογα, καθώς και η στρατιωτική βάση Μιούρτεντ, βρίσκονται σε κατάσταση μέγιστης ετοιμότητας για την υποδοχή των επίσημων προσκεκλημένων. Ταυτόχρονα, δρακόντεια μέτρα ασφαλείας και αυστηροί έλεγχοι έχουν ενεργοποιηθεί περιμετρικά του Προεδρικού Συγκροτήματος, αλλά και στα καταλύματα όπου θα διαμείνουν οι ξένοι ηγέτες. Η επικοινωνιακή διαχείριση από την πλευρά των τουρκικών μέσων επιβεβαιώνει ότι η Σύνοδος λειτουργεί ως μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την Άγκυρα και τον ίδιο τον Ερντογάν να προχωρήσουν σε μια διεθνή επίδειξη ισχύος.
Δείτε επίσης:
- Αγώνας δρόμου της ελληνικής διπλωματίας για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ
- Πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ: «Αυξανόμενες δυσκολίες» και όχι κρίση η επερχόμενη σύνοδος
- Χαραλαμπίδης: Ελλάδα και Κύπρος να ασκήσουν Βέτο για τα τουρκικά στρατηγεία
