Η πιθανή απομάκρυνση των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 από την Τουρκία, μέσω μιας ενδεχόμενης μεταπώλησής τους στο Κατάρ ή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δεν φαίνεται ικανή να ξεκλειδώσει αυτόματα την επιστροφή της χώρας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35. Σύμφωνα με τον Ισραηλινό αναλυτή και πρώην αντιπρόεδρο Εξωτερικών Σχέσεων της Israel Aerospace Industries, Σάι Γκαλ, το ζήτημα είναι πλέον πολύ βαθύτερο και δεν εξαντλείται στην απλή φυσική παρουσία των ρωσικών πυραύλων σε τουρκικό έδαφος. Η κρίση αφορά κυρίως την κλονισμένη εμπιστοσύνη ανάμεσα στην Άγκυρα και τους δυτικούς της συμμάχους.
Η Τουρκία εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο να παραχωρήσει το ρωσικό σύστημα σε τρίτη χώρα του Κόλπου προκειμένου να ξεπεράσει τον σκόπελο των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA, οι οποίες οδήγησαν στον αποκλεισμό της από την παραγωγή και την αγορά του αμερικανικού στελθ μαχητικού. Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας επιβεβαιώνει τη διεξαγωγή πολυμερών συζητήσεων για το θέμα, χωρίς ωστόσο να δίνει περαιτέρω λεπτομέρειες.
Η Ουάσινγκτον είχε εξαρχής ξεκαθαρίσει ότι η συνύπαρξη των F-35 με τους S-400 θα έδινε τη δυνατότητα στη Μόσχα να υποκλέψει κρίσιμα δεδομένα για τις δυνατότητες χαμηλού ίχνους του αεροσκάφους. Παρά το γεγονός ότι οι πύραυλοι δεν ενσωματώθηκαν ποτέ στο νατοϊκό δίκτυο αεράμυνας της χώρας, παρέμειναν το μεγαλύτερο αγκάθι στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.
Οι υποσχέσεις Τραμπ και το σύνθετο νομικό πλαίσιο των ΗΠΑ
Η αισιοδοξία αναθερμάνθηκε στην Άγκυρα μετά τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, όπου ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε διαλλακτικός, αφήνοντας ανοιχτό το παράθυρο για άρση των κυρώσεων και πώληση των μαχητικών. Δημοσιεύματα έκαναν μάλιστα λόγο για μια πρώτη συμβολική παράδοση έξι F-35, με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να εκφράζει την πίστη του σε μια θετική έκβαση.
Ωστόσο, η νομοθεσία των ΗΠΑ θέτει αυστηρούς όρους, επισημαίνει ο Σάι Γκαλ. Ο Αμερικανός πρόεδρος είναι υποχρεωμένος να πιστοποιήσει εγγράφως στο Κογκρέσο ότι οι S-400 δεν βρίσκονται πλέον στην κατοχή της Τουρκίας και ότι η χώρα δεσμεύεται να μην αγοράσει ξανά ανάλογο ρωσικό εξοπλισμό. Αν το Κογκρέσο δεν πειστεί για τη διασφάλιση των επιχειρησιακών δεδομένων, έχει τη δύναμη να παγώσει τη διαδικασία.
Οι μόνιμοι κίνδυνοι και το «στρατηγικό ξέπλυμα» μέσω του Κατάρ
Ο Σάι Γκαλ επισημαίνει ότι η μεταφορά του συστήματος στο Κατάρ δεν εξαλείφει τους κινδύνους ασφαλείας. Η παρουσία Ρώσων τεχνικών κατά την εγκατάσταση των πυραύλων στην Τουρκία σημαίνει ότι η πιθανή διαρροή ευαίσθητων δεδομένων μπορεί να έχει ήδη συντελεστεί, κάτι που δεν παραγράφεται με τη μετακίνηση του υλικού. Επιπλέον, η Άγκυρα διατηρεί ισχυρούς οικονομικούς και ενεργειακούς δεσμούς με τη Μόσχα, όπως ο αγωγός TurkStream και ο πυρηνικός σταθμός στο Άκουγιου.
Από την άλλη, το Κατάρ φιλοξενεί τη στρατηγικής σημασίας αμερικανική βάση Αλ Ουντέιντ. Η μεταφορά ρωσικών όπλων εκεί θα μετέφερε απλώς το πρόβλημα στο εσωτερικό ενός άλλου κρίσιμου συμμάχου των ΗΠΑ. «Πρόκειται για στρατηγικό ξέπλυμα και όχι για πραγματική απομάκρυνση», τονίζει χαρακτηριστικά ο Ισραηλινός αναλυτής. Παράλληλα, μια τέτοια κίνηση θα απαιτούσε και την έγκριση της Μόσχας, η οποία θα ζητούσε ανταλλάγματα ή διατήρηση της επιρροής της.
Το Πεντάγωνο, οι καθυστερήσεις και το κοινό μέτωπο Ελλάδας – Ισραήλ
Ακόμη και αν υπάρξει λευκός καπνός από τον Λευκό Οίκο, η γραφειοκρατική και τεχνική διαδικασία που περιλαμβάνει το Πεντάγωνο, τις υπηρεσίες πληροφοριών και τις γραμμές παραγωγής είναι τόσο χρονοβόρα, που εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τη θητεία της παρούσας αμερικανικής κυβέρνησης.
Την ίδια ώρα, Αθήνα και Τελ Αβίβ αντιδρούν έντονα σε μια πιθανή τουρκική επιστροφή στο πρόγραμμα. Ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου έχει ζητήσει προσωπικά από τον Τραμπ να μην προχωρήσει η πώληση, προκειμένου να διατηρηθεί το ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα του Ισραήλ στην περιοχή. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Νίκος Δένδιας κατέστησε σαφές ότι η Ελλάδα βλέπει αρνητικά τόσο την παραχώρηση F-35 στην Τουρκία όσο και την παροχή τεχνολογίας για τα δικά της εγχώρια μαχητικά.
Με βάση τα τρέχοντα χρονοδιαγράμματα, η Ελλάδα και το Ισραήλ αναμένεται να ενισχυθούν με νέα F-35 το 2028, την ώρα που η Τουρκία θα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα εξαιρετικά δύσκολο πολιτικό και διπλωματικό σκηνικό στην Ουάσινγκτον. Όπως καταλήγει ο Γκαλ: «Οι S-400 μπορεί να φύγουν από την Τουρκία. Το στρατηγικό πρόβλημα, όμως, θα παραμείνει».
Δείτε επίσης:
- Χουλουσί Ακάρ: «Θα λυθεί το θέμα των S-400, ανοίγει ο δρόμος για τα F-35 στην Τουρκία»
- Στο Καπιτώλιο ο Χουλουσί Ακάρ για τα F-35
- Αντίδραση της Ρωσίας στην πώληση των S-400 από την Τουρκία
- Ο Ζελένσκι αποθεώνει την Τουρκία – Καμαρώστε «σύμμαχο»
