Συμπληρώθηκαν πενήντα δύο χρόνια από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, την 20ή Ιουλίου 1974. Όπως επισημαίνει σε άρθρο του στο Middle East Forum ο στρατηγικός αναλυτής Μάικλ Ρούμπιν, οι ισχυρισμοί των Τούρκων ηγετών περί προστασίας της μουσουλμανικής μειονότητας δεν υπήρξαν ποτέ αξιόπιστοι, καθώς το μεγαλύτερο μέρος της κατάληψης εδαφών, των αρπαγών περιουσιών και των εθνοκαθάρσεων πραγματοποιήθηκε μετά την εκεχειρία και εν μέσω διαπραγματεύσεων.
Παρότι η κατοχή του βόρειου τμήματος του νησιού τυγχάνει αποδοχής από το σύνολο του πολιτικού κόσμου στην Τουρκία, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κλιμάκωσε την επιθετική πολιτική της Άγκυρας. Η επίθεση κατά των ειρηνευτικών δυνάμεων στην Πύλα, η παραβίαση του πολυετούς καθεστώτος στα Βαρώσια και η συνεχής μεταφορά δεκάδων χιλιάδων εποίκων από την Ανατολία συνθέτουν την εικόνα αυτή.
Οι έποικοι αυτοί διαφέρουν πολιτισμικά από τους γηγενείς Κύπριους Μουσουλμάνους, οι οποίοι διατηρούν περισσότερα κοινά στοιχεία με τους Ελληνοκύπριους και συχνά έρχονται αντιμέτωποι με ένα εισαγόμενο ισλαμιστικό μοντέλο, ξένο προς την τοπική παράδοση, επισημαίνει ο Ρούμπιν.
Η στάση της διεθνούς κοινότητας και οι συσχετισμοί δυνάμεων
Με την πάροδο των δεκαετιών, μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας αντιμετωπίζει πλέον την κατάσταση ως μια «νέα κανονικότητα». Η πλειονότητα των ειρηνευτών και των διπλωματών που ασχολούνται με το Κυπριακό διαμορφώθηκαν επαγγελματικά μετά το 1974.
Για πολλούς εξ αυτών, η προσέγγιση καθορίζεται από όρους ρεαλιστικής πολιτικής, συνεκτιμώντας τον πληθυσμό της Κύπρου, που δεν ξεπερνά το 1,5 εκατομμύριο, έναντι των σχεδόν 90 εκατομμυρίων της Τουρκίας, καθώς και τη στρατιωτική υπεροχή της γείτονος ως μέλους του ΝΑΤΟ με πολυπληθή στρατό.
Η εξέλιξη των διαπραγματευτικών σχεδίων και τα ιστορικά ορόσημα
Η διπλωματική στάση μετατοπίστηκε σταδιακά από τις αρχικές απαιτήσεις για άμεση αποχώρηση των τουρκικών δυνάμεων, όπως οριζόταν στο ομόφωνο Ψήφισμα 353 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Το 1977, ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄ και ο Ραούφ Ντενκτάς συμφώνησαν στη βάση μιας δικοινοτικής ομοσπονδιακής δημοκρατίας που προέβλεπε την αποκατάσταση των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας. Δύο χρόνια αργότερα, ο Σπύρος Κυπριανού και ο Ντενκτάς απέκλεισαν την προοπτική ένωσης οποιουδήποτε τμήματος του νησιού με την Ελλάδα ή την Τουρκία.
Η μονομερής ανακήρυξη της λεγόμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου» το 1983 και η άμεση αναγνώρισή της από την Άγκυρα δημιούργησαν ένα επικίνδυνο προηγούμενο, ανάλογο με τη μεταγενέστερη δράση της Ρωσίας στο Ντόνετσκ και το Λουγκάνσκ της Ουκρανίας, υπονομεύοντας την αξιοπιστία των συνομιλιών.
Οι μετέπειτα πρωτοβουλίες των Ηνωμένων Εθνών, όπως οι προτάσεις του Χαβιέρ Πέρεζ ντε Κουεγιάρ το 1989 και το πλαίσιο του Μπούτρος Μπούτρος-Γκάλι το 1990 για διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία, επικρίθηκαν ότι στην πράξη αντάμειβαν την τετελεσμένη κατάσταση. Το δε Σχέδιο Ανάν απορρίφθηκε συντριπτικά από τους Ελληνοκύπριους σε δημοψήφισμα, λόγω της νομιμοποίησης της εθνοκάθαρσης, της απουσίας μηχανισμών επιβολής και της μη αντιμετώπισης του ζητήματος των εποίκων.
Οι κίνδυνοι για το Αιγαίο και η αναγκαιότητα πλήρους αποχώρησης
Στην παρούσα συγκυρία, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ταλαντεύεται ανάμεσα στη λύση των δύο ανεξάρτητων κρατών και την πλήρη προσάρτηση. Την ίδια στιγμή, ο ΟΗΕ προετοιμάζει νέες πρωτοβουλίες μέσω της προσωπικής απεσταλμένης Μαρία Άντζελα Ολγκίν, επιστρατεύοντας την τακτική της «εποικοδομητικής ασάφειας».
Σύμφωνα με την ανάλυση του Ρούμπιν, η τακτική αυτή ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Μια διευθέτηση που θα επιβραβεύει αναδρομικά την τουρκική κατοχή στην Κύπρο ενδέχεται να δημιουργήσει δεδικασμένο για τις τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο.
«Εάν το σχέδιο του ΟΗΕ προχωρήσει (σε μια τέτοια λύση), η Τουρκία θα είχε δίκιο να πιστεύει ότι μπορεί να επιτύχει τους στόχους της στο Αιγαίο στρατιωτικά, κερδίζοντας τη διεθνή έγκριση αν απλώς περιμένει αρκετά. Ούτε θα χρειαζόταν απαραίτητα η Άγκυρα να περιμένει, επειδή οι Τούρκοι διπλωμάτες και ίσως ο Αμερικανός πρέσβης Τομ Μπαράκ θα επικαλούνταν εύκολα και επανειλημμένα το κυπριακό προηγούμενο για να παραχωρήσουν στην Τουρκία την κατοχή ελληνικών νησιών στα οποία θα έχει κάνει εθνοκάθαρση» αναφέρει χαρακτηριστικά ο Ρούμπιν.
Εάν η Άγκυρα διαπιστώσει ότι η υπομονή και η στρατιωτική ισχύς επιβραβεύονται διεθνώς, θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το κυπριακό παράδειγμα για να προβάλει ανάλογες αξιώσεις σε ελληνικά νησιά. Για τον λόγο αυτό, καταλήγει ο αναλυτής, οποιαδήποτε βιώσιμη λύση στο Κυπριακό προϋποθέτει την πλήρη αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων και των εποίκων, καθώς και την αποκατάσταση της κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας σε ολόκληρη την επικράτειά της, καταλήγει.
Δείτε επίσης:
- Κύπρος ’74: Το χρονικό της τουρκικής εισβολής μέσα από αρχεία των ΗΠΑ, Βρετανίας και ΟΗΕ
- Πρόκληση στα Κατεχόμενα: Κόμμα των Σκοπίων «γιορτάζει» την επέτειο της τουρκικής εισβολής
- Ερντογάν: Προκλητική ανάρτηση ανήμερα της επετείου της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο
- Η Τουρκία συνεχίζει τις προκλήσεις – Υπογράφει μνημόνιο για αγωγό φυσικού αερίου προς τα κατεχόμενα
