Η ολοκλήρωση της γιγαντιαίας επιχείρησης ψηφιοποίησης του Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών ανοίγει ένα τεράστιο υλικό στους ερευνητές. Πρόκειται για εκατομμύρια σελίδες εγγράφων, τα οποία ανασύρθηκαν από τη λήθη για να γίνουν προσβάσιμα στην ιστορική έρευνα, με το ενδιαφέρον να εστιάζεται στο Κυπριακό ζήτημα. Με τη χρήση πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης, η χώρα αφήνει πίσω της τη διαχρονική τάση εσωστρέφειας, επιτρέποντας πλέον στην επιστημονική κοινότητα αλλά και στους πολίτες να αναζητήσουν την αλήθεια μέσα από τις επίσημες πηγές του κράτους.
Αποκαλύπτοντας τα άγνωστα έγγραφα της επταετίας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, παράλληλα με την ψηφιοποίηση, ταξινομήθηκαν για πρώτη φορά δεκάδες χιλιάδες φάκελοι των οποίων το περιεχόμενο παρέμενε έως σήμερα μυστικό. Ανάμεσα σε αυτούς ξεχωρίζουν τα αρχεία της περιόδου 1967-1974, προσφέροντας μια σπάνια ευκαιρία να φωτιστούν οι σκοτεινές πτυχές της δικτατορίας. Από την 1η Μαΐου, η ψηφιακή πρόσβαση στα έγγραφα της εποχής του Γεωργίου Παπαδόπουλου και του Δημήτριου Ιωαννίδη θα επιτρέψει στους ερευνητές να τεκμηριώσουν την εξωτερική πολιτική εκείνων των δραματικών ετών, εφόσον τα έγγραφα αποδεσμευθούν από την αρμόδια Επιτροπή Αποχαρακτηρισμού.
Το Κυπριακό ζήτημα στο μικροσκόπιο της έρευνας
Καθώς η συλλογική μνήμη έχει ταυτίσει τη χούντα με την κυπριακή τραγωδία, η ιστορική κοινότητα εναποθέτει μεγάλες ελπίδες στη μελέτη των εγγράφων που αφορούν το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου και την επακόλουθη τουρκική εισβολή. Η έρευνα αναμένεται να ρίξει φως στους εγκληματικούς χειρισμούς των Αθηνών και στις μηχανορραφίες που οδήγησαν στον θάνατο χιλιάδων ανθρώπων και την απώλεια εθνικού εδάφους. Ωστόσο, η ψηφιοποίηση καλύπτει και την κρίσιμη πενταετία 1955-1960, την εποχή του ένοπλου αγώνα της ΕΟΚΑ και των Συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου, προσφέροντας τα αναγκαία στοιχεία για να κατανοηθεί πώς η Τουρκία κατέστη επίσημος συνομιλητής στο Κυπριακό ήδη από τη δεκαετία του ’50.
Η κατάρρευση των στερεοτύπων και η συμβολή της ΕΥΠ
Η αρχή για το σπάσιμο των κρατικών «ταμπού» έγινε ήδη από τον Νοέμβριο του 2024, όταν η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ) προχώρησε στην απρόσμενη αποδέσμευση 58 δελτίων της τότε ΚΥΠ. Τα έγγραφα αυτά, σύμφωνα με το sigmalive,αποκάλυψαν το χαοτικό ρήγμα μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας, καθώς και την πλήρη αδυναμία του καθεστώτος Ιωαννίδη να αντιληφθεί τις συνέπειες των πράξεών του. Χαρακτηριστική είναι η υποκλαπείσα συνομιλία του Γλαύκου Κληρίδη, ο οποίος θεωρούσε αδύνατο ένα πραξικόπημα λόγω των διεθνών συνεπειών.
Μνημεία διπλωματικής άγνοιας και αποτυχίας
Η πρόσβαση στα αρχεία του Υπουργείου Εξωτερικών αναμένεται να επιβεβαιώσει με λεπτομέρειες περιστατικά πρωτοφανούς διπλωματικής ημιμάθειας, όπως η συνάντηση στην Αλεξανδρούπολη. Εκεί, η τότε ηγεσία πρότεινε στους Τούρκους την ένωση της Κύπρου με αντάλλαγμα την παραχώρηση βάσης, αγνοώντας τις ήδη διατυπωμένες αρνητικές θέσεις της Άγκυρας. Αυτοί οι χειρισμοί οδήγησαν τελικά στην απόσυρση της ελληνικής μεραρχίας από τη Μεγαλόνησο και στον οριστικό ενταφιασμό της ιδέας της Ένωσης.
Το προπατορικό αμάρτημα της Μεταπολίτευσης
Φυσικά, εξίσου μεγάλο ενδιαφέρον έχει η εξέταση της φάσης του Αττίλα 2, όταν πια η χούντα του Ιωαννίδη είχε παραδώσει την κυβέρνηση στον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Το περίφημο «η Κύπρος κείται μακράν» του τότε υπουργού Εθνικής Αμύνης Ευάγγελου Αβέρωφ και η συνεπακόλουθη εγκατάλειψη του κυπριακού Ελληνισμού, ο οποίος αντιστεκόταν με κάθε διαθέσιμο μέσο στον τουρκικό στρατό, αποτελεί μια ιστορική κηλίδα της κυβερνώσας και σήμερα παράταξης, για την οποία έχουν γραφτεί χιλιάδες σελίδες ιστορικών ερευνών.
Τώρα πια, αναμένεται να αποχαρακτηριστούν όλα τα αρχεία της εποχής, προκειμένου να αποσαφηνιστεί το κατά πόσον η Αθήνα είχε, και σε τί βαθμό, τις δυνατότητες να συνδράμει ένα κομμάτι του ελληνισμού που ζούσε μια από τις χειρότερες στιγμές της ιστορίας του. Η μελέτη αυτών των εγγράφων δεν αποτελεί μόνο μια πράξη ιστορικής δικαιοσύνης, αλλά και ένα πολύτιμο μάθημα για τη σύγχρονη ελληνική διπλωματία.
Δείτε επίσης:
- Ασήκωτες οι ευθύνες/ενοχές για το ξεπούλημα της Κερύνειας
- Kings and Generals: Αναπαράσταση της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο
- Ο βετεράνος της Κύπρου Ν. Αργυρόπουλος παρουσιάζει το βιβλίο του «Οι Ένοχοι»
