Μια σειρά από σημαντικά μηνύματα με αποδέκτες τόσο την Τουρκία όσο και την Ευρώπη εξέπεμψε ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, κατά τη διάρκεια των κοινών του δηλώσεων με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ. Στο επίκεντρο βρέθηκε το ακανθώδες ζήτημα των μαχητικών αεροσκαφών F-35. Ο Τραμπ επανέλαβε την πρόθεση των ΗΠΑ να αναζητήσουν μια αμοιβαία αποδεκτή λύση ώστε η Άγκυρα να αποκτήσει τα αεροσκάφη πέμπτης γενιάς, αποφεύγοντας ωστόσο να θέσει συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα ή δεσμεύσεις.
Το πιο ουσιαστικό κομμάτι της τοποθέτησής του αφορούσε την πιθανή αναθεώρηση της αμερικανικής στρατηγικής στο πεδίο των κυρώσεων. Ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «έχει έρθει ο καιρός να μην υπάρχουν κυρώσεις σε φίλους», αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο άρσης των περιορισμών CAATSA που είχαν επιβληθεί στην Τουρκία μετά την αγορά του ρωσικού συστήματος S-400. Μια τέτοια εξέλιξη θεωρείται εξαιρετικά κρίσιμη για την τουρκική πλευρά, καθώς πέρα από τα F-35, θα ξεμπλόκαρε την προμήθεια ανταλλακτικών και άλλων αμερικανικών οπλικών συστημάτων. Παρά το θετικό κλίμα, ο Ερντογάν πίεσε για πιο σαφείς απαντήσεις, υπενθυμίζοντας ότι η εκκρεμότητα σέρνεται για χρόνια, αν και η δημόσια επαναφορά του θέματος από τον Τραμπ αποτιμάται θετικά από την Άγκυρα.
Το αγκάθι των S-400 και οι αιχμές προς την Ευρώπη
Το βασικότερο εμπόδιο στις διμερείς σχέσεις παραμένει η παρουσία των ρωσικών πυραύλων S-400 σε τουρκικό έδαφος. Στις συνομιλίες αναμένεται να εξεταστούν εναλλακτικά σενάρια, όπως η αποθήκευση ή μια διαφορετική διαχείριση των συστημάτων, προκειμένου να καμφθούν οι αντιρρήσεις του αμερικανικού Κογκρέσου.
Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ δεν παρέλειψε να στρέψει τα βέλη του προς τους Ευρωπαίους συμμάχους, επαναλαμβάνοντας τη διαχρονική του θέση ότι οι ΗΠΑ επωμίζονται δυσανάλογο οικονομικό βάρος για την ασφάλεια της Ευρώπης και καλώντας τους να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες. Μάλιστα, εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για τη στάση της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι αναφορικά με τις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή. Στο περιθώριο της Συνόδου, όπου αναμένεται να εγκριθεί νέο πακέτο στρατιωτικής βοήθειας ύψους 70 δισεκατομμυρίων ευρώ για το Ουκρανικό, ο Τραμπ επιδίωξε να εμφανιστεί ως ειρηνοποιός που διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με Μόσχα και Κίεβο, ενώ επαίνεσε τον Ερντογάν για την αυτοσυγκράτηση που έχει επιδείξει στις περιφερειακές κρίσεις.
Οι ελληνικές ανησυχίες για τη στρατιωτική ισορροπία στο Αιγαίο
Η κινητικότητα αυτή γύρω από τον εξοπλισμό της Τουρκίας προκαλεί έντονο προβληματισμό στην Αθήνα. Όπως επισημαίνει το κεντρικό ρεπορτάζ της Jerusalem Post με τίτλο «Η προσφορά του Τραμπ για τα F-35 στην Τουρκία ανησυχεί την Ελλάδα, η Αθήνα προειδοποιεί για στρατιωτική ανισορροπία στο Αιγαίο», οι Έλληνες αξιωματούχοι φοβούνται ότι μια πιθανή επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα θα μπορούσε να ανατρέψει τα δεδομένα στην περιοχή. Η Ελλάδα έχει προγραμματίσει να παραλάβει τα δικά της πρώτα F-35 μεταξύ 2028 και των αρχών της δεκαετίας του 2030, επενδύοντας σε αυτά για τη διατήρηση της αεροπορικής της υπεροχής.
Ο διπλωματικός και αμυντικός ανταποκριτής της εφημερίδας Καθημερινή, Βασίλης Νέδος, δήλωσε στην Jerusalem Post: «Η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία θέλει να διατηρήσει την αεροπορική της υπεροχή πάνω από το Αιγαίο. Η πιθανότητα η Τουρκία να αποκτήσει F-35 σίγουρα δεν είναι ευπρόσδεκτη». Ο ίδιος πρόσθεσε ότι, αν και δεν υπάρχουν δημόσια σχόλια, «οι απόψεις της ελληνικής κυβέρνησης είναι πολύ καλά γνωστές στην κυβέρνηση των ΗΠΑ. Η Ελλάδα δεν μπορεί να παρέμβει άμεσα, επειδή πρόκειται τελικά για μια συζήτηση μεταξύ δύο κυρίαρχων εθνών—των Ηνωμένων Πολιτειών και της Τουρκίας—αλλά η Ελλάδα σίγουρα έχει εκφράσει τις ανησυχίες της».
Οι ανησυχίες αυτές εδράζονται στην εμπειρία των ετών πριν από το 2023, όταν οι καθημερινές παραβιάσεις και οι επικίνδυνες αερομαχίες πάνω από τα ελληνικά νησιά αποτελούσαν συχνό φαινόμενο, εγείροντας το ερώτημα γιατί να δοθεί ποιοτικό πλεονέκτημα στην τουρκική αεροπορία.
Η «Αχίλλειος Ασπίδα» και το μέλλον των διμερών σχέσεων
Απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις, η Ελλάδα επιταχύνει το δικό της εξοπλιστικό πρόγραμμα με τη στρατηγική υποστήριξη του Ισραήλ, σχολιάζει η ισραηλινή εφημερίδα. Εντός των επόμενων ημερών αναμένονται εξελίξεις για την έγκριση του ολοκληρωμένου συστήματος αεράμυνας «Αχίλλειος Ασπίδα». Πρόκειται για ένα πρόγραμμα ύψους 3,5 δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο περιλαμβάνει συστήματα αντι-drones και αντιβαλλιστικούς πυραύλους από ισραηλινές εταιρείες. Όπως σημειώνεται, η κοινή ανησυχία για την ασφάλεια ενισχύει τη στρατηγική σχέση Αθήνας και Τελ Αβίβ, αν και η συνεργασία τους πλέον εκτείνεται και πέρα από τον τουρκικό παράγοντα.
Όσον αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, παρά το «παράθυρο ευκαιρίας» και τη βελτίωση του κλίματος που έφεραν οι καταστροφικοί σεισμοί του 2023 στην Τουρκία, οι βασικές διαφωνίες για τα θαλάσσια όρια, την υφαλοκρηπίδα και τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών» που προβάλλει η Άγκυρα παραμένουν ενεργές. Με τις εκλογικές αναμετρήσεις να πλησιάζουν και στις δύο πλευρές του Αιγαίου, η προοπτική μιας ουσιαστικής διπλωματικής προόδου φαντάζει μακρινή, επισημαίνει η Jerusalem Post.
Δείτε επίσης:
- Τα παίρνει όλα ο Ερντογάν: Νέα αμυντική συμφωνία και με τη Βρετανία
- Εγκώμια Τραμπ στον Ερντογάν – Αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο για τα F35
- Σύνοδος ΝΑΤΟ: Ο Τραμπ αποθεώνει τον Ερντογάν και ανοίγει τον δρόμο για νέα αμυντική συμφωνία
- Αγώνας δρόμου της ελληνικής διπλωματίας για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ
- Πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ: «Αυξανόμενες δυσκολίες» και όχι κρίση η επερχόμενη σύνοδος
- Χαραλαμπίδης: Ελλάδα και Κύπρος να ασκήσουν Βέτο για τα τουρκικά στρατηγεία
