Σε ένα από τα πιο κρίσιμα διπλωματικά θρίλερ των τελευταίων ετών εξελίσσονται οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, με τον Ντόναλντ Τραμπ να ανεβάζει κατακόρυφα την πίεση προς την Τεχεράνη, απαιτώντας νέες παραχωρήσεις την ώρα που η πολυαναμενόμενη συμφωνία φαίνεται να σκοντάφτει σε βαθιά έλλειψη εμπιστοσύνης και σε ένα πρόσωπο-κλειδί: τον νέο Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Παρότι τις προηγούμενες ημέρες Αμερικανοί αξιωματούχοι άφηναν να εννοηθεί ότι το προσχέδιο μνημονίου βρισκόταν ένα βήμα πριν από την ολοκλήρωσή του, η καθυστέρηση της ιρανικής ηγεσίας να δώσει το τελικό «πράσινο φως» προκάλεσε εκνευρισμό στον Λευκό Οίκο. Σύμφωνα με πληροφορίες του Axios, ο Τραμπ συγκάλεσε έκτακτη σύσκεψη στο Situation Room και ζήτησε αλλαγές στο ήδη διαμορφωμένο πλαίσιο, απαιτώντας αυστηρότερες δεσμεύσεις από την Τεχεράνη.
Οι νέες «κόκκινες γραμμές» του Τραμπ
Το βασικό μήνυμα της Ουάσιγκτον είναι σαφές: καμία συμφωνία χωρίς πλήρη διασφάλιση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα.
Ο Αμερικανός πρόεδρος απαιτεί πλέον:
- Ρητή δέσμευση ότι η Τεχεράνη δεν θα αποκτήσει πυρηνικό οπλοστάσιο.
- Καταστροφή ή παράδοση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
- Ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ χωρίς τέλη ή περιορισμούς.
- Πάγωμα της άμεσης άρσης οικονομικών κυρώσεων μέχρι να εφαρμοστούν οι βασικές δεσμεύσεις.
Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα ανακτήσουν το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν και θα το καταστρέψουν, απορρίπτοντας σενάρια μεταφοράς του σε τρίτες χώρες όπως η Ρωσία ή η Κίνα.
Το μεγαλύτερο αγκάθι: 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου
Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας που επικαλείται το Reuters, το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει εκατοντάδες κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε επίπεδα κοντά στην παραγωγή πυρηνικού όπλου.
Αμερικανοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι το συγκεκριμένο απόθεμα αποτελεί το σημαντικότερο διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης αλλά και τη μεγαλύτερη απειλή για τη Δύση. Το Ιράν, από την πλευρά του, επιμένει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς και αρνείται να παραδώσει το στρατηγικό αυτό απόθεμα χωρίς ουσιαστικά ανταλλάγματα.
Ο γρίφος Μοτζτάμπα Χαμενεΐ
Το μεγαλύτερο μυστήριο των τελευταίων εβδομάδων αφορά τον νέο Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν.
Δυτικές διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παραμένει ουσιαστικά απομονωμένος και επικοινωνεί με τους διαπραγματευτές του μέσω στενού κύκλου αγγελιοφόρων, γεγονός που προκαλεί μεγάλες καθυστερήσεις στις συνομιλίες.
Η κατάσταση αυτή έχει δημιουργήσει νευρικότητα τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στις χώρες του Κόλπου, καθώς κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα πότε ή αν θα εγκρίνει τελικά το προσχέδιο συμφωνίας. Διεθνείς αναλυτές εκτιμούν ότι η καθυστέρηση δεν είναι απλώς διαδικαστική αλλά αντανακλά εσωτερικές συγκρούσεις στο ιρανικό κατεστημένο σχετικά με το πόσες υποχωρήσεις μπορεί να κάνει η χώρα απέναντι στις ΗΠΑ.
Τα Στενά του Ορμούζ και το παιχνίδι δισεκατομμυρίων
Ένα ακόμη σημείο σύγκρουσης είναι τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας πετρελαϊκής διακίνησης.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η Ουάσιγκτον απαιτεί πλήρη επαναλειτουργία της διεθνούς ναυσιπλοΐας χωρίς οικονομικές επιβαρύνσεις. Η Τεχεράνη, αντίθετα, επιδιώκει να διατηρήσει ουσιαστικό έλεγχο στην περιοχή, θεωρώντας τα Στενά στρατηγικό εργαλείο πίεσης και βασικό διαπραγματευτικό χαρτί. Η παράλυση της ναυσιπλοΐας τους τελευταίους μήνες έχει ήδη προκαλέσει αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και ανησυχία σε Ευρώπη και Ασία.
Οι 60 ημέρες που μπορεί να αλλάξουν τη Μέση Ανατολή
Το προσχέδιο προβλέπει μεταβατική περίοδο 60 ημερών κατά την οποία θα συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις για την τελική συμφωνία. Στο διάστημα αυτό θα εξεταστούν:
- Η σταδιακή άρση κυρώσεων.
- Η αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων δισεκατομμυρίων δολαρίων.
- Το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος.
- Η ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ.
- Οι περιφερειακές συγκρούσεις σε Λίβανο και Μέση Ανατολή.
Η βαθιά κρίση εμπιστοσύνης
Παρά τις δημόσιες δηλώσεις περί προόδου, πίσω από τις κλειστές πόρτες κυριαρχεί η καχυποψία.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να προχωρήσουν σε καμία ουσιαστική παραχώρηση αν προηγουμένως δεν υπάρξουν συγκεκριμένες αμερικανικές κινήσεις. Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση Τραμπ θεωρεί ότι η Τεχεράνη χρησιμοποιεί τις καθυστερήσεις ως τακτική για να διατηρήσει τα στρατηγικά της πλεονεκτήματα.
Αναλυτές που μίλησαν σε Reuters, Axios και The Guardian εκτιμούν ότι η σημερινή διαπραγμάτευση δεν αφορά μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα ή τα Στενά του Ορμούζ, αλλά κυρίως το ποιος θα εμφανιστεί ως νικητής σε μια συμφωνία που θα καθορίσει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή για τα επόμενα χρόνια.
*Φωτογραφία ΑΠΕ-ΜΠΕ
Δείτε επίσης:
- Νέα εμπλοκή στις συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν: Ο Τραμπ ανεβάζει τον πήχη των απαιτήσεων
- Χαμενεΐ: «Δεν θα υπάρχει ασφαλές καταφύγιο για τις ΗΠΑ στην περιοχή»
- Ιράν: Κινεζικός πύραυλος φέρεται να κατέρριψε το F-15 των ΗΠΑ
