Μερικοί άνθρωποι έχουν την τάση να προσπαθούν να ελέγξουν όσους έχουν δίπλα τους και να τους «φέρνουν με τα νερά τους». Συχνά νιώθουμε ότι πέφτουμε θύματα των ανθρώπων που είναι γύρω μας και ότι μας εκμεταλλεύονται. Έχουμε σκεφτεί γιατί μας συμβαίνει αυτό;
«Ο χειριστικός άνθρωπος προσπαθεί να θέσει τον άλλον κάτω από το δικό του έλεγχο, με έμμεσο τρόπο, χρησιμοποιώντας τον συναισθηματικό εκβιασμό, την κολακεία, και υποτιμώντας τα δικαιώματά του. Είναι μία προσπάθεια να πιέσει τον άλλον να ενδώσει στις δικές του επιθυμίες», εξηγεί η Άσπα Πασπάλη, ψυχοθεραπεύτρια – παιδοψυχολόγος.
Ο χειρισμός είναι συχνό χαρακτηριστικό σε μια ερωτική σχέση και πολλοί μάλιστα τον μπερδεύουν με το φυσιολογικό ερωτικό παιχνίδι.
«Η χειριστική συμπεριφορά σε μια σχέση ξεκινά πολύ ήπια και στην αρχή κρύβει μια κολακεία. Μετά όμως γίνεται σχέση εξουσίας, που ο θύτης επιβάλλει τα θέλω του και τον έλεγχο του, ενώ το θύμα νιώθει φυλακισμένο», επισημαίνει η ίδια.
Πως θα τον αναγνωρίσω
Ο χειριστικός σύντροφος υιοθετεί ορισμένες συμπεριφορές προκειμένου να ελέγξει το έτερον του ήμισυ και να το μετατρέψει σε όργανο ικανοποίησης των αναγκών του. Τον υποτιμά συνεχώς, τον μειώνει για τις ικανότητές του, την εμφάνιση του και τον υποβάλλει συνεχώς σε συγκρίσεις με άλλα άτομα, που υπερτερούν.
Έχει την ανάγκη να νιώθει ανώτερος και ισχυρός στην σχέση, ενώ θεωρεί αδυναμία τη έκφραση συναισθημάτων. Εκβιάζει με ψεύτικη τρυφερότητα, κάνοντας τον σύντροφό του να νιώθει ότι χρωστάει χάρη.
«Παίρνει δώρα, κάνει ρομαντικές χειρονομίες και σπουδαίες πράξεις σαν ανταμοιβή στην «καλή συμπεριφορά», αναφέρει χαρακτηριστικά η κα. Πασπάλη.
Κρατάει λογαριασμό, καταγράφοντας και απαριθμώντας την παραμικρή κίνηση μέσα στην σχέση.
«Οι υγιείς, σταθερές σχέσεις βασίζονται στην αμοιβαιότητα. Είναι δεδομένο ότι ο ένας θα φροντίζει τον άλλο και δεν θα μετράει το κάθε τι που κάνει για να τον βοηθήσει», εξηγεί η κα. Πασπάλη.
Απευθύνει απειλές για χωρισμό, εάν δεν συμμορφωθεί ο άλλος με τα θέλω του, όπως για παράδειγμα «θα σε αφήσω» ή «θα χάσεις τα καλά που είχες από εμένα». Σταδιακά αυτές οι απειλές μπορεί να μεταμορφώνονται σε απειλή ότι θα μείνεις χωρίς σπίτι, ότι θα σου πάρει τα παιδιά ή ότι θα σε αφήσει χωρίς χρήματα αν δεν υποταχθείς στον έλεγχό του.
Συχνά κάνει επικρίσεις, πετά υπονοούμενα και κρύβει πράγματα. «Όλο αυτό οδηγεί σε ένα φαύλο κύκλο. Όσο περισσότερο υποκύπτει το θύμα, τόσο ο θύτης ζητά περισσότερα. Αυτό προκαλεί αίσθημα ασφυξίας σε μια σχέση», επισημαίνει η κα. Πασπάλη.
Η πηγή του κακού
Όλα τα παιδιά είναι χειριστικά, γιατί, λόγω ηλικίας, έχουν μεγαλύτερη «πρόσβαση» στο συναίσθημα από ό,τι στη λογική. Δεν γίνονται όμως όλα χειριστικοί ενήλικοι. Μεγαλύτερες πιθανότητες έχουν εκείνοι, που είχαν υποστεί χειριστική συμπεριφορά από τους γονείς τους.
«Έρευνες δείχνουν ότι οι περισσότεροι θύτες είχαν πολύ δύσκολα παιδικά χρόνια. Μεγάλωσαν σε ψυχρό περιβάλλον με συναισθηματικά ψυχρούς γονείς και έχουν μάθει πως ο μόνος τρόπος για να σχετίζεται με τους άλλους είναι μέσω ελέγχου της προσωπικότητας των άλλων», λέει η κα. Πασπάλη.
Ένας χειριστικός ενήλικος είναι ένας άνθρωπος, με βαθύτατα ναρκισσιστικό χαρακτήρα. Οι άλλοι υπάρχουν μόνο ως αντικείμενα που θα χρησιμοποιηθούν για να καλύψουν τις ανάγκες του. Δεν αντιλαμβάνονται τους άλλους ως αυτοτελείς προσωπικότητες αλλά σαν όργανα ικανοποίησης.
«Ο ψυχισμός του νάρκισσου είναι μια αρένα όπου συγκρούονται η ανάγκη για τους άλλους και ο φόβος μιας ενδεχόμενης απόρριψης από αυτούς», εξηγεί η κα. Πασπάλη.
Ο χειριστικός φοβάται τη ζωή και προσπαθεί να την ελέγχει. Έχει μια έντονη ανάγκη να νιώθει ανώτερος και ισχυρός στη σχέση του, για αυτό βρίσκει άτομα που θα επιβεβαιώσουν αυτά τα συναισθήματα, ενδίδοντας στις απόπειρές τους για χειρισμό.
«Εάν ο άλλος επιχειρήσει να εξασκήσει δύναμη επάνω του θα αντεπιτεθεί, έτσι ώστε να ανακτήσει τον έλεγχο που θεωρεί ότι χάνει. Και όταν δεν αισθάνεται ότι έχει τον έλεγχο του εαυτού του και των άλλων, αισθάνεται απειλή», προσθέτει η ίδια. Χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα χαμηλή συναισθηματική νοημοσύνη και δεν έχει ενσυναίσθηση, την ικανότητα να μπαίνει στην θέση του άλλου και να τον καταλαβαίνει.
Τα άτομα που λειτουργούν χειριστικά έχουν μια έντονη ανάγκη να έχουν τον έλεγχο. Αυτό μπορεί να προέρχεται από συναισθήματα ανασφάλειας από την πλευρά τους, ακόμη κι αν συχνά φαίνεται ότι έχουν ισχυρή αυτοπεποίθηση.
Η πλευρά του «θύματος»
Κάθε θύμα υπάρχει γιατί υπάρχει ο δήμιος του και το αντίστροφο.
«Οι άλλοι, μας συμπεριφέρονται όπως εμείς τους επιτρέπουμε να μας συμπεριφέρονται. Όσο περισσότερο χώρο δίνουμε στον θύτη τόσο περισσότερο εκμεταλλεύεται αυτό τον χώρο. Αν δεν του δείξουμε ότι είμαστε ικανοί να σταματήσουμε αυτή την συμπεριφορά θα συνεχίσει να το κάνει», υπογραμμίζει η κα. Πασπάλη.
Το θύμα δεν αντιλαμβάνεται πάντα την χειριστική συμπεριφορά. Συνήθως γίνεται αντιληπτή από τον περίγυρο και όχι από το ίδιο το άτομο. Το αν θα φύγει ή θα υπομείνει μια τέτοια σχέση, εξαρτάται από το πόσο υποφέρει και τι υποστηρικτικό δίκτυο έχει για να μπορέσει να φύγει από αυτή.
Αυτή η συμπεριφορά έχει επιπτώσεις στην ψυχική υγεία του θύματος, καθώς αναρωτιέται τι δεν έκανε καλά, γεμίζει ανασφάλειες, ενοχές και πέφτει η αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση του. Επίσης χάνει το αίσθημα της ευτυχίας, έχει εκρήξεις θυμού, νιώθει θλίψη, άγχος και μπορεί να εκδηλώσει αγχώδεις διαταραχές και κατάθλιψη.
«Η χειριστική συμπεριφορά, αφήνει πολλές φορές ανεξίτηλα τραύματα. Για αυτό όσο πιο νωρίς την αντιλαμβάνεται κανείς, τόσο πιο γρήγορα θα αντιδράσει. Όσο την δέχεται, τόσο μεγαλύτερες οι πληγές στον ψυχισμό του», τονίζει.
Πως θα αντιμετωπίσω τον χειρισμό
Η ψυχοθεραπεύτρια Άσπα Πασπάλη προτείνει λύσεις για να αντιμετωπίσει κανείς ένα χειριστικό σύντροφο:
- Εστιάστε στο να αλλάξετε τον εαυτό σας και όχι το χειριστικό άτομο. Δεν βοηθάει να προσπαθήσετε με τη σειρά σας να χειριστείτε έναν χειριστικό άνθρωπο. Κινδυνεύετε να υποστείτε μεγαλύτερη χειριστικότητα εκ μέρους του.
- Δεν θα αλλάξετε ένα χειριστικό άτομο εστιάζοντας στις αδυναμίες του και προσπαθώντας να το κάνετε να καταλάβει πως λειτουργεί.
- Είναι χρήσιμο να μοιραστείτε μαζί του πως νιώθετε και πως επηρεάζει η συμπεριφορά του, εάν και συνήθως ένα χειριστικό άτομο δεν είναι ιδιαίτερα ικανό για ενσυναίσθηση και μπορεί να το χρησιμοποιήσει εναντίον σας στο μέλλον.
- Η πιο αποτελεσματική μέθοδος για να αλλάξει η χειριστική συμπεριφορά, είναι να την αποδυναμώσετε κάνοντας μια αλλαγή μέσα σας, αλλάζοντας έτσι τη δυναμική της σχέσης. Εάν πάψετε να συνεργάζεστε με τις χειριστικές τακτικές, θα αλλάξετε τη φύση της σχέσης.Όταν ένα χειριστικό άτομο πρέπει να προσπαθήσει σκληρά για να διατηρήσει τον έλεγχο στη σχέση, συνήθως τα παρατάει συχνά εγκαταλείποντας τη σχέση και βρίσκοντας κάποιον άλλον να ελέγξει.
