Οι επαναλαμβανόμενες ειδήσεις για τον θάνατο νέων ανθρώπων δε λειτουργούν αποκλειστικά ως μεμονωμένα τραγικά γεγονότα, αλλά και ως μια συνεχή συναισθηματική διέγερση που επηρεάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ασφάλεια, την κανονικότητα και την ίδια την κοινωνική πραγματικότητα.
- Γράφει η Κέλλυ Χολέβα (MSc), Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια
Η αρχική αντίδραση είναι σχεδόν πάντα έντονη: σοκ, θλίψη και αίσθηση αδικίας. Όμως, όταν τέτοια γεγονότα εμφανίζονται επανειλημμένα, η συναισθηματική αντίδραση δεν παραμένει απομονωμένη. Αντίθετα, αρχίζει να οργανώνεται σε ένα πιο σταθερό εσωτερικό «υπόβαθρο» ανησυχίας.
Με την επανάληψη, ο ψυχισμός επιχειρεί να δώσει συνοχή σε αυτό που φαίνεται ασύνδετο. Για τον λόγο αυτό, μεμονωμένα γεγονότα αρχίζουν να βιώνονται ως μέρος ενός ευρύτερου μοτίβου κινδύνου. Η γνωστική αυτή οργάνωση δεν είναι απαραίτητα συνειδητή. Λειτουργεί αυτόματα, ως μια προσπάθεια του εγκεφάλου να μειώσει την αβεβαιότητα. Το αποτέλεσμα, όμως, μπορεί να είναι μια διάχυτη αίσθηση ότι ο κόσμος έχει γίνει πιο απρόβλεπτος ή πιο απειλητικός, ακόμη και όταν η άμεση προσωπική εμπειρία δεν το επιβεβαιώνει.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η επίδραση στους γονείς
Ο γονεϊκός ψυχισμός χαρακτηρίζεται από αυξημένη ευαισθησία σε ενδείξεις κινδύνου που αφορούν παιδιά και νέους ανθρώπους. Όταν οι ειδήσεις επαναλαμβάνουν εικόνες απώλειας σε νεαρές ηλικίες, ενεργοποιούνται ισχυροί μηχανισμοί προστασίας και επαγρύπνησης. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο άγχος, σε σκέψεις πιθανότητας κινδύνου ακόμη και σε ουδέτερες συνθήκες ή ακόμα σε μια γενικότερη συναισθηματική επιβάρυνση γύρω από την ασφάλεια των παιδιών.
Παράλληλα, η συνεχής έκθεση σε τέτοιου τύπου ειδήσεις μπορεί να προκαλέσει συναισθηματική κόπωση. Πρόκειται για μια κατάσταση, κατά την οποία το συναίσθημα δεν εξαφανίζεται, αλλά μειώνεται η ικανότητα του ψυχισμού να το επεξεργαστεί πλήρως λόγω υπερφόρτωσης. Αυτό μπορεί να εκφραστεί, είτε ως συναισθηματικό μούδιασμα, είτε ως αυξημένη εσωτερική ένταση, είτε ως εναλλαγή ανάμεσα στα δύο.
Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι ο τρόπος λειτουργίας της μνήμης και της προσοχής. Οι έντονες, δραματικές και συναισθηματικά φορτισμένες ειδήσεις αποτυπώνονται πιο εύκολα και ανακαλούνται συχνότερα από τον εγκέφαλο. Αυτό δημιουργεί μια γνωστική ανισορροπία: τα τραγικά γεγονότα φαίνονται πιο συχνά ή πιο πιθανά από όσο είναι στην πραγματικότητα, όχι επειδή αυξήθηκαν, αλλά επειδή είναι πιο ορατά στη μνήμη.
Σε επίπεδο καθημερινής εμπειρίας, αυτό μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που βιώνεται η κοινωνική πραγματικότητα. Ο κόσμος μπορεί να φαίνεται πιο απειλητικός, οι μετακινήσεις πιο αγχωτικές, οι τυχαίες καταστάσεις πιο επικίνδυνες. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μετατόπιση της αντιληπτικής ισορροπίας ανάμεσα στο τι συμβαίνει και στο τι θυμόμαστε ότι συμβαίνει.
Σε τελική ανάλυση, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις ίδιες τις τραγικές ειδήσεις, αλλά το αποτύπωμα που αφήνουν στη συλλογική και ατομική ψυχολογία. Όταν η ενημέρωση γίνεται συνεχής και συναισθηματικά φορτισμένη, δεν αλλάζει μόνο η εικόνα της επικαιρότητας, αλλά και ο εσωτερικός τρόπος με τον οποίο ιεραρχούμε τον κίνδυνο, την ασφάλεια και την εμπιστοσύνη προς το περιβάλλον.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι η αποφυγή της πραγματικότητας, αλλά η διαμόρφωση μιας εσωτερικής θέσης που επιτρέπει να την επεξεργαζόμαστε χωρίς να μας κατακλύζει συναισθηματικά. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η ψυχική ισορροπία δεν ταυτίζεται με την αποστασιοποίηση από τα γεγονότα, αλλά με την ικανότητα να τα εντάσσουμε στο βίωμά μας χωρίς να μετατρέπονται στο μοναδικό πλαίσιο μέσα από το οποίο ερμηνεύουμε τη ζωή.
Δείτε επίσης:
- Ο μύθος της εγκεφαλικής κυριαρχίας των δύο φύλων
- Νιώθω ότι όλοι με κοιτούν και μιλούν για μένα… Τι μου συμβαίνει;
