Σήμα κινδύνου εκπέμπουν οι traders πετρελαίου, προειδοποιώντας ότι η νέα ανάφλεξη στα Στενά του Ορμούζ βρίσκει την παγκόσμια αγορά ενέργειας σχεδόν χωρίς αποθέματα ασφαλείας. Σε αντίθεση με την πρώτη φάση του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, όταν οι κυβερνήσεις κατάφεραν να περιορίσουν τις συνέπειες αξιοποιώντας στρατηγικά αποθέματα και έκτακτα μέτρα, αυτή τη φορά τα διαθέσιμα «μαξιλάρια» έχουν σε μεγάλο βαθμό εξαντληθεί.
Όπως μεταδίδουν οι Financial Times, η κατάρρευση της εκεχειρίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης αυτή την εβδομάδα έχει προκαλέσει εκ νέου σχεδόν πλήρη διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Έτσι τερματίστηκε η σύντομη περίοδος αυξημένων αποστολών μέσω της θαλάσσιας οδού από την οποία, υπό κανονικές συνθήκες, διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Η νέα απειλή για τις εξαγωγές αργού πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο έρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη χρονική στιγμή. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι οι χώρες-μέλη του έχουν ήδη διαθέσει στην αγορά σχεδόν τα τρία τέταρτα από τα 400 εκατομμύρια βαρέλια των έκτακτων αποθεμάτων που είχε αποφασιστεί να απελευθερωθούν τον Μάρτιο. Αυτό σημαίνει ότι απομένουν μόνο λίγες εβδομάδες προτού στερέψει και αυτή η πρόσθετη πηγή εφοδιασμού. «Έχουμε καταναλώσει όλα τα αποθέματα ασφαλείας που διαθέταμε. Όλα», δήλωσε trader στην εφημερίδα. «Τώρα δεν έχει απομείνει τίποτα».
Νέα εκτίναξη για το Brent και ιστορικά προηγούμενα
Οι τιμές του πετρελαίου είχαν υποχωρήσει απότομα μετά την πρώτη ανακοίνωση της εκεχειρίας, πέφτοντας από περίπου 100 δολάρια το βαρέλι σε επίπεδα λίγο υψηλότερα από τα 70 δολάρια. Η αναζωπύρωση της ανησυχίας, ωστόσο, προκάλεσε νέα απότομη άνοδο. Το Brent ξεπέρασε την Τρίτη τα 87 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας την υψηλότερη τιμή του εδώ και περισσότερο από έναν μήνα. Την Τετάρτη διαπραγματευόταν κοντά στα 84,40 δολάρια, σημειώνοντας εβδομαδιαία αύξηση της τάξης του 11%.
Κατά τη διάρκεια του τετράμηνου αποκλεισμού που προηγήθηκε της συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν για το άνοιγμα των Στενών, οι κυβερνήσεις στη Δύση και την Ασία αξιοποίησαν σχεδόν κάθε διαθέσιμο μέσο, προκειμένου η έλλειψη προσφοράς να μη μετατραπεί σε ευρύτερη κρίση για την παγκόσμια οικονομία. Οι δυτικές χώρες απελευθέρωσαν ιστορικά υψηλές ποσότητες από τα στρατηγικά τους αποθέματα. Η Κίνα περιόρισε κατά το ήμισυ τις εισαγωγές πετρελαίου και υποχρέωσε τις κρατικές εταιρείες να αντλήσουν καύσιμα από τις αποθήκες τους. Ο Λευκός Οίκος άφησε ακόμη και να εννοηθεί ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν, τουλάχιστον θεωρητικά, να παρέμβουν στις αγορές συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης, εάν οι τιμές ξέφευγαν από τον έλεγχο.
Το αποτέλεσμα ήταν η τιμή του Brent να κορυφωθεί τον Απρίλιο στα 126 δολάρια το βαρέλι, αρκετά χαμηλότερα από το ιστορικό υψηλό της, παρά το γεγονός ότι ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας χαρακτήριζε την κατάσταση ως τη μεγαλύτερη διαταραχή εφοδιασμού που είχε γνωρίσει ποτέ η παγκόσμια αγορά. Οι traders προειδοποιούν ότι, εάν το νέο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ διαρκέσει αρκετούς μήνες, «αυτή τη φορά δεν είναι σαφές από πού θα έρθει το πετρέλαιο» για την κάλυψη του κενού. Ορισμένοι στην αγορά εκτιμούν ότι το Ιράν επιδιώκει να διατηρήσει την πίεση προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Η Αμρίτα Σεν, διευθύντρια ανάλυσης αγορών στην Energy Aspects, ανέφερε ότι πριν από τον πόλεμο η αγορά πετρελαίου διέθετε περίπου 400 εκατομμύρια βαρέλια πλεονασματικών εμπορικών αποθεμάτων, χωρίς να υπολογίζονται τα στρατηγικά αποθέματα που ελέγχουν οι κυβερνήσεις. «Τώρα δεν έχουμε σχεδόν τίποτα», τόνισε. «Ο εφησυχασμός της αγοράς σχετικά με τις ροές μέσω του Ορμούζ δοκιμάζεται με τον πιο σκληρό τρόπο».
Πιέσεις στα διυλισμένα καύσιμα και τις αντλίες
Τις συνέπειες έχουν ήδη αρχίσει να αισθάνονται οι καταναλωτές στις αντλίες. Οι τιμές της βενζίνης και του ντίζελ έχουν αυξηθεί ταχύτερα από τις τιμές του αργού πετρελαίου από την έναρξη του πολέμου, ενώ υποχωρούν με πολύ βραδύτερο ρυθμό όταν οι διεθνείς τιμές πέφτουν.
Η αγορά των διυλισμένων καυσίμων βρίσκεται πλέον σε εξαιρετικά πιεσμένη κατάσταση. Πρόσθετες διαταραχές έχουν επηρεάσει και τις προμήθειες από τη Ρωσία, τη δεύτερη μεγαλύτερη εξαγωγέα ντίζελ στον κόσμο, έπειτα από σειρά επιτυχημένων ουκρανικών επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλης εμβέλειας εναντίον του ρωσικού συστήματος διύλισης. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προειδοποίησε την Παρασκευή για πιθανή κρίση στην προσφορά βενζίνης και ντίζελ. Τα συμβόλαια χονδρικής του ευρωπαϊκού ντίζελ έχουν ήδη ενισχυθεί κατά 14% μέσα σε μία εβδομάδα.
Οι δυτικές χώρες είχαν αρχίσει να αποφεύγουν τα ρωσικά καύσιμα μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία. Τώρα, όμως, αναγκάζονται να ανταγωνιστούν για εναλλακτικές προμήθειες χώρες όπως η Τουρκία και η Βραζιλία, οι οποίες συνέχισαν να αγοράζουν ρωσικό ντίζελ και πλέον χρειάζονται και οι ίδιες πρόσθετες ποσότητες.
Οι ευρέως διαδεδομένοι φόβοι ότι οι αεροπορικές εταιρείες θα μπορούσαν να ξεμείνουν από καύσιμα αεροσκαφών δεν έχουν μέχρι στιγμής επιβεβαιωθεί. Χώρες όπως το Κουβέιτ αποτελούν σημαντικούς προμηθευτές, αλλά τα διυλιστήρια έχουν προσαρμόσει την παραγωγή τους και οι αεροπορικές εταιρείες έχουν περιορίσει ορισμένες μη κερδοφόρες πτήσεις. Ωστόσο, τα αποθέματα αναμένεται να μειωθούν κατά την περίοδο υψηλής θερινής ζήτησης και η αναπλήρωσή τους πριν από τις χειμερινές διακοπές εκτιμάται ότι θα είναι ιδιαίτερα δύσκολη.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου αυξήθηκαν οριακά τον Ιούνιο. Η άνοδος αυτή, όμως, είναι αμελητέα σε σύγκριση με τις μεγάλες μειώσεις που είχαν καταγραφεί κατά τους τρεις προηγούμενους μήνες.
Η προσωρινή υπερπροσφορά και οι αποκλεισμοί στον Κόλπο
Η πτώση των τιμών που ακολούθησε την ανακοίνωση της εκεχειρίας οφειλόταν σε μια προσωρινή υπερπροσφορά. Οι χώρες του Κόλπου έσπευσαν να αδειάσουν τις γεμάτες δεξαμενές τους, διοχετεύοντας εκατομμύρια βαρέλια μέσω του Ορμούζ, ώστε να δημιουργήσουν τον απαραίτητο αποθηκευτικό χώρο για την επανεκκίνηση της παραγωγής.
Η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Adnoc, πούλησε μέσω διαγωνισμών 84 εκατομμύρια βαρέλια, σύμφωνα με το εξειδικευμένο έντυπο Argus. Παράλληλα, είχε οργανώσει ένα σύστημα συνεχών δρομολογίων μέσω των Στενών, ώστε να τροφοδοτεί υπερδεξαμενόπλοια που περίμεναν έξω από τον Κόλπο, καθώς παρέμεναν επιφυλακτικά να εισέλθουν στην επικίνδυνη ζώνη. Ωστόσο, ο ναυτιλιακός βραχίονας της Adnoc ανακοίνωσε ότι δύο από αυτά τα υπερδεξαμενόπλοια, καθένα από τα οποία μπορούσε να μεταφέρει περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια, αποτέλεσαν στόχο του Ιράν το πρωί της Τρίτης, ενώ διέσχιζαν τα Στενά. Τουλάχιστον ένας ναυτικός έχασε τη ζωή του.
Ορισμένοι παραγωγοί του Κόλπου έχουν καταφέρει να ανακατευθύνουν ένα μέρος των εξαγωγών τους. Η Σαουδική Αραβία, για παράδειγμα, έχει αυξήσει τις αποστολές αργού πετρελαίου από τα λιμάνια της στην Ερυθρά Θάλασσα σε περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Πριν από τον πόλεμο εξήγαγε περίπου 7 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέσω του Ορμούζ. Άλλες χώρες, όμως, όπως το Ιράκ και το Κουβέιτ, παραμένουν σχεδόν ολοκληρωτικά αποκλεισμένες.
«Η αγορά είχε τιμολογήσει ένα αισιόδοξο σενάριο για την αποκατάσταση των ροών, το οποίο πλέον είναι σαφές ότι δεν βρίσκεται στο τραπέζι, τουλάχιστον όχι μέχρι να υπάρξει ένας νέος γύρος διπλωματικών επαφών», δήλωσε ο Τζόελ Χάνκοκ, αναλυτής εμπορευμάτων στη Natixis.
Ο κίνδυνος ενός διπλού γεωπολιτικού αποκλεισμού
Την ίδια στιγμή, οι traders παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στην Ερυθρά Θάλασσα, μετά τις επιθέσεις των Χούθι της Υεμένης κατά της Σαουδικής Αραβίας, οι οποίες ακολούθησαν πλήγμα στο διεθνές αεροδρόμιο της Σαναά. Η υποστηριζόμενη από το Ιράν οργάνωση είχε οδηγήσει σε σχεδόν πλήρη διακοπή της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα για περισσότερο από έναν χρόνο, αρχής γενομένης από τα τέλη του 2023.
Μια νέα εκστρατεία επιθέσεων από τους Χούθι θα μπορούσε να αποκλείσει τη νότια πρόσβαση προς το λιμάνι Γιανμπού, τη μοναδική οδό εξαγωγής πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας που δεν εξαρτάται από τα Στενά του Ορμούζ.
Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου θα βρισκόταν αντιμέτωπη με ένα διπλό κλείσιμο των βασικών ενεργειακών διαδρόμων της περιοχής, και αυτή τη φορά χωρίς τα αποθέματα που απέτρεψαν την προηγούμενη κρίση από το να εξελιχθεί σε παγκόσμιο οικονομικό εφιάλτη.
Δείτε επίσης:
- Ο Πρόεδρος της Βραζιλίας κατηγορεί τις ΗΠΑ για πειρατεία και αμφισβητεί τα πυρηνικά του Ιράν
- Άλμα στις τιμές του πετρελαίου: Πιέσεις στη Wall Street μετά τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή
- Ράλι άνω του 9% για το πετρέλαιο: Οι αγορές αντιδρούν στα αμερικανικά «διόδια»
- Σούπερ μάρκετ: Άνοδος 6,7% στον τζίρο – Οι ποσότητες «σήκωσαν» την αγορά
